Dünya’nın en nüfuzlu Ukraynalılardan biri olan Bohdan Hawrylyshyn ’ın düşüncesine göre, Ukrayna, sadece Avrupa’ya öncülük etmiyor, tüm dünya için örnek olabilir.
Ukrayna’nın üç cumhurbaşkanına danışmanlık yapan, siyasetçi ve Davos Ekonomi Forumunun kurucusu olan bu adam, iyimserliğinin neye dayandığını “24” web sitesine anlattı.
Bohdan bey, siz Avrupa’nın ve tüm dünyanın geleceğinde Ukrayna’ya çok güçlü bir rol biçiyorsunuz? Acaba neden Ukrayna?
Normal çalışan etkili ülkelerin dört ana özelliği vardır: mutlak siyasi özgürlük; bütün halkın belli ekonomik refah seviyesi – yani zenginler var, ama fakirler yok; sosyal adalet; yıkım ve çevre kirliliği değil, biyosferle ortakyaşarlık. Birkaç Avrupa ülkesi hariç, çoğu ülkeler bu dört özelliğe sahip değildir. Ve bunları tedavi etmemiz lazım, çünkü bir nevi hasta bunlar.
Hasta mi? Neden?
Birinci derece hasta olan demokratik ülkeler. 1948 yılında fevkalade İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi imzalandı. O zaman büyük umutlar vardı. Ancak o hakları sadece bazı ülkelerin hükümetleri sağlayabilmiştir. Bu yüzden büyük hayal kırıklığına uğramışlar, hükumetler eleştirilmiş. Devletleri yönetmek, iktidar olmak çok daha zor olmuş. En zenginler haklarını sağlayabilir, çoğu kişi ise haklarını sağlayamaz hale gelmişler. ABD bu durumun en belirgin örneğidir. Orada 50 milyon kişi haklar açısından çok fakir, kaliteli eğitime ve sağlık sistemine erişimleri yoktur. Obama bunu değiştirmeye çalıştı, ancak yapamadı.
Ülkelerin arasında da aynı durum meydana geliyor. Demokratik ülkeler, herkesin o haklar beyannamesini yerine getirmesi için sürekli vaız veriyorlar. Ancak ABD, ürünlerini Afrika ülkelerine çok yüksek fiyattan satıyor, onların ürünlerini de çok düşük fiyattan alıyor, böylece ülkeler çok fakir kalıyor. Normal hükumeti olan o birkaç ülke, taze su veya sağlık koruması gibi temel yaşam haklarını bile sağlayamıyorlar.
Peki Ukrayna, bunları tedavi edebilir, dünya düzenini değiştirebilir mi?
Dünya öyle bir duruma geldi ki, herkes daha az kazanmaya, daha çok kaybetmeye başladı. Bu yüzden herkes kazansın diye yeni paradigmaya geçmemiz gerekiyor. Bu paradigma için iki eleman lazım: İnsan Yükümlülükleri Evrensel Beyannamesi (çünkü her şeyi sadece devlet yapmamalı) ve işbirliğine geçiş (çünkü sadece rekabete dayanan ilişkileri kurmak olmaz).
Ukrayna, o dünyanın tedavisine nasıl mı yardım edebilir? Meydanda insanlara atak yapıldığında belli hizmetler oluştu: tıbbi, dini, psikolojik, eğitim vs hizmetleri. Bu hizmetler tekil insanlar tarafından oluşturuldu. Olga Bogomolets sadece “Yapıyorum” dedi. Tıptan biraz anlayan diğer insanlar ona katıldılar. Ve bu iş oldu. Meydana başka bir doktor gelip, daha iyi bir şekilde tedavi etmek için başka bir tıbbi hizmet oluşturmamıştır. Orada rekabet yoktu.
İlginçtir ki, tüm bu hizmetler hükümetin emriyle oluşturulmamış, yurttaşlarına ve ülkesine duyulan ödev duygusu uğruna yapılmıştır. Ayrıca birçok kişi gönüllü olarak Antiterör Operasyonuna katıldı. Kendi iradesiyle, hiç bir emir olmadan, kendi hayatını riske atarak katıldılar.
Yani bizim insanlar, dünyanın yaşaması gerektiği o yeni paradigmaya göre hareket etmeye başladılar bile. Dünya Ukrayna’ya çok yardım ediyor. Bir taraftan yaptırımlar, diğer taraftan finansal yardım. Ancak biz de bu dünyaya yardım edebiliriz, çünkü o bir çıkmaza girmiş.
Ve biz, Ukraynalılar, bu çıkmazdan çıkmasına yardım edebilir miyiz?
Evet. Bence, her şeyimizde dünyaya, Avrupa veya Amerika’ya yetişmemize gerek olmadığının bilincine varmak bile çok güzeldir. Bazı şeylerde biz bu dünyadan daha yüksekteyiz. Onlar bizi kopyalamalıdırlar.
Bununla birlikte, Euromaidan’dan sonra biraz gevşeyen, “yeni iktidarımız var, onlar her şeyi halletsinler, reform yapsınlar, biz kendi hayatımıza bakalım” diyen pek çok kişi ortaya çıkmış…
Bence, bunu biraz farklı yönde yorumlayabiliriz. Bu düşünceler normal, çünkü insanlar reform yapamıyorlardı. Bütün Meydan reform yapamaz, sadece iktidara giden münferit insanlar yapabilir. Aynı zamanda hala gösterileri görüyoruz, savaşmaya giden askerler hala savaşıyor. Yani, insanlar ülkelerine kayıtsız kalamıyor..
Dolayısıyla, hayal kırıklığına uğruyoruz. Kısmen çok hızlı olmak istediklerimiz için. Kısmen tüm hareketlerimiz mutlaka Anayasaya ve yürürlükteki mevzuata uygun olmasına ilişkin dış dünyasının baskısından dolayı. Bu yüzden hükümet bir nevi iktidarsız olup, bütün reformları yapamıyor.
“Toplumun hükümete ve cumhurbaşkanına güvenmesi için çok iyi bilgilendirilmelidir “
Sizce, hükumet nereden başlamalıdır?
Yolsuzluktan. Farklı yolsuzluk araçları vardır. En büyük yolsuzluk aracı da almamız gereken çok sayıda ruhsat, izin, denetim vs. İşi kurmak, işi yönetmek için muazzam bir bürokrasi var. Birşeyi almak için bürokrata gidiyorsun, ama onun eline sürmeden alamıyorsun.
Memleketi Odessa olan genç bir delikanlı, arkadaşlarıyla birlikte çok güzel bir deregülasyon programını hazırlamış. Düşüncesine göre, yolsuzlukla savaşan yeni bir bürokrasi oluşturmak yerine serbestleşme gerekiyor. Böylece sebebi yok edilecek: ruhsat gerekmiyorsa, gidip onun için rüşvet ödemiyorsun. Bu bürokrasiyi üçte bir, veya dörtte bir oranında küçültürsek, daha etkili çalışmaya başlar. O zaman kalan personele şuan ödenen maaştan daha yüksek maaş ödeyebiliriz.
Bu programın hayata geçirilmesini engelleyen nedir?
Ekonomi ve ticaret bakanımız bu gençle tanışmış, görüşmüş ve yardımcısı olması için teklif sunmuş. Ancak o reddetmiş. Şöyle demiş: “Ekibimle birlikte size danışmanlık yaparım, ancak bakan yardımcısı olmam”. Bakan programı beğenmiş ve iyi bir yaklaşım olduğunu düşünüyor. Yani iyi niyetler vardır.
Ancak hükumette buna sistemli olarak yaklaşmalıyız. Aynı anda tüm cephelerde hareket etmeliyiz. Yoksa mevcut bürokrasi bu tür serbestleşmeleri bloke edecektir.
“Ukrayna’nın ekonomi mucizesinin başlaması için çok az şey lazım”
Daha önce Ukraynalıların ekonomi mucizesini yapabileceklerini yazdınız. Aynı zamanda birçok uzman, ülkenin ekonomisinin çok kötü durumda olduğunu ve Ukrayna’nın iflasa doğru yürüdüğünü söylüyor. İyimserliğiniz neye dayanıyor?
Dışarıdan iflasa yaklaştığımız görünüyordur. Diğer taraftan, Ukrayna Maliye Bakanlığı ile ABD Maliye Bakanlığı arasında bir sözleşme imzalandı. Sözleşmeye göre Birleşik Devletler 2 milyar dolar tutarında Ukrayna’nın kredilerini ödemeyi garanti etti. Yani Ukrayna bir kuruluşta 2 milyar alıp ödeyemezse, ABD öder. Bu çok güçlü bir garantidir. Avrupa Birliği de Ukrayna’ya 15 milyar tutarında yardım etmeye karar verdi.
Bu yüzden Ukrayna’nın iflas edeceğini düşünmüyorum. Ancak ekonomisinin düze çıkması biraz zaman alır.
Ekonomi mucizesine gelince, gerçekten olabilir mi?
Evet, bunun için herşeyimiz var.
Ne gibi?
Tüm gerekli doğal kaynaklarımız var. Uzman kişilerimiz var. Doğuştan çalışkan insanlarız.
Ancak önkoşullar da lazım. Birincisi, işimizle normal bir hayat için kazanabilmemiz. İkincisi, iç motivasyonumuzun olması. İnsanlara her seviyede belli bir özgürlük vermemiz lazım – neyi nasıl ve ne yöntemle yapacaklarına kendileri karar vermeli. O zaman yaptıkları işe sahip çıkacak, fantastik bir motivasyona ulaşacaklar.
Dolayısıyla açık ve net bir sahiplik kanunu, net bir mahkeme sistemi ve net oyun kuralları oluşturulmalıdır. Ve birçok kamu işletmeleri özel mülke çevrilmelidir. Birkaç doğal tekel denilen işletme kalabilir. Böylece Ukrayna’nın ekonomi mucizesinin olması için çok fazla şeye gerek yok.
Peki bu mucizenin yaklaşık başlangıç süresini söyleyebilir misiniz?
Başlangıcı iki yıl sonra olacağını düşünüyorum. Ancak önkoşullar lazım. Ukrayna’da total transformasyonlar yapılmalı. Ülkenin statüsü bile değişirilmelidir. Ünirer bir ülke olmalı, ancak büyük bir merkeziyetsizleştirme gereklidir. Hem yargı sistemi, hem de ekonomi sistemi değiştirilmelidir. Sosyal politika değişmelidir.
Rusya ile yapılan savaştan sonra Ukrayna nasıl bir ülke olacak?
Biz zaten bir halktan vatansever bir Ukrayna milletine dönüştük. Bu çok iyi bir sonuç. Biz artık sovyet insanlara dönemeyiz. Tüm bu işten Ukrayna’nın temizlenmiş çıkacağını söyleyebilirim. Tabii ki çok zayıflamış.
Ayrıca, bir daha kardeş bir millet olabileceğimizle ilgili tekrar yanılsamalara düşmeyeceğimizi düşünüyorum.
Toprak bütünlüğü korunmuş olacak mı?
Bence, evet. Kırımın da er yada geç döneceğini düşünüyorum. Sadece Kırım Tatarlarının sayesinde değil, ki bu çok önemli bir etken. Her kes Kırım Özerk Cumhuriyeti’nin hayatı Ukrayna’nın içindeyken RF süjesinden daha iyi olduğunu hatırladığı zaman dönecektir. Bu askeri bir harekat olmayacak. Herşey içten gelecektir.
Yevgeniya Mazur
Kaynak: 24tv.ua