Ukraynadakı müharibə aydın texnoloji tendensiyanı ortaya qoyur. Ukraynanın tətbiq etdiyi hər hansı müdafiə üsulu kifayət qədər effektiv olduqda, Rusiya öz sistemlərini və taktikasını həmin əks-tədbirlərə uyğunlaşdırır.

Rusiyanın zərbə PUA-ları sürətlə inkişaf edir

Ukrayna son illərdə Shahed-136 və Geran-2 tipli pərvanəli zərbə PUA-larına qarşı geniş müdafiə sistemi qurub. Buraya hava hücumundan müdafiə raket kompleksləri, mobil HHM qrupları, elektron müharibə vasitələri, qırıcı təyyarələr və önləyici dronlar daxildir. Rusiya isə buna daha sürətli və texnoloji baxımdan daha təkmil zərbə PUA-ları ilə cavab verir.

Ukraynanın hərbi kəşfiyyat xidməti HUR reaktiv mühərrikli Geran-4 zərbə PUA-sını Ukraynanın önləyici dronlarının artan effektivliyinə birbaşa cavab kimi qiymətləndirir. Geran-4 sadəcə köhnə konstruksiyaya sonradan reaktiv mühərrik quraşdırılmış aparat deyil. Onun konstruksiyası daha yüksək sürətlər üçün hazırlanıb.

Rusiyanın artıq Ukraynaya qarşı istifadə etdiyi Geran-5 isə inkişafın hansı istiqamətdə getdiyini göstərir. Onun kruiz sürəti saatda 450–600 kilometr, döyüş başlığının çəkisi təxminən 90 kiloqram, uçuş məsafəsi 950 kilometrədək, maksimal uçuş hündürlüyü isə altı kilometrədək göstərilir. Sistem radioelektron maneələrə davamlı peyk naviqasiyası, telemetriya ötürülməsi və mesh şəbəkəsində rabitə üçün modemlə təchiz olunub.

Daha yüksək sürət, daha böyük döyüş başlıqları və daha dayanıqlı naviqasiya sistemləri birdəfəlik zərbə PUA-ları ilə nisbətən ucuz qanadlı raketlər arasındakı sərhədi getdikcə daha qeyri-müəyyən edir.

Geran-4 və Geran-5-in interaktiv modelləri Ukraynanın hərbi kəşfiyyat xidməti və War&Sanctions tərəfindən yayımlanan materiallarda təqdim olunur.

9 may 2026-cı ildə görüntülənmiş Rusiyanın reaktiv mühərrikli Geran-5 zərbə PUA-sı. Mənbə: OTS LIVE və Militarnyi.com.

Avropa yeni nəsil dron təhdidinə hazırlaşmalıdır

Avropa öz hava hücumundan müdafiəsini Ukraynanın iki-üç il əvvəl üzləşdiyi Rusiya taktikasına və ya Rusiyanın bu gün istifadə etdiyi sistemlərə uyğun qurarsa, ciddi səhvə yol verə bilər. Hərbi sistemlərin satın alınması çox vaxt illər çəkir, cəbhədə istifadə olunan pilotsuz sistemlər isə bir neçə ay ərzində dəyişdirilə və təkmilləşdirilə bilir. Bu gün yavaş hərəkət edən PUA-ya qarşı effektiv olan sistem geniş miqyasda istifadəyə verilənədək artıq köhnəlmiş təhdidə uyğunlaşdırılmış ola bilər.

Buna görə 2026 və 2027-ci illər üçün planlaşdırma Geran-4 və ya Geran-5 kimi ayrı-ayrı modellərə deyil, Rusiya sistemlərinin hansı istiqamətdə və nə qədər sürətlə inkişaf etdiyinə əsaslanmalıdır.

İnkişaf bir neçə istiqamətdə gedir:

• Daha yüksək sürət, daha böyük uçuş hündürlüyü və daha ağır döyüş başlıqları
• Daha avtonom naviqasiya və təkmilləşdirilmiş hədəf tanıma imkanları
• Elektron müharibəyə və peyk siqnallarının itirilməsinə qarşı daha yüksək davamlılıq
• Müxtəlif PUA növlərinin, aldadıcı hədəflərin və raketlərin eyni hücum çərçivəsində koordinasiyalı istifadəsi
• Hər iki tərəfdə hədəfin aşkarlanması ilə vurulması arasındakı vaxtın qısalması

Gələcək sistemlərin hamısı bu xüsusiyyətlərin hamısına eyni anda malik olmayacaq. Əsas məsələ inkişafın istiqaməti və Rusiyanın öz sistemlərini nə qədər sürətlə dəyişdirə bilməsidir.

Hava hücumundan müdafiədə həlledici amil vaxtdır

Sürətli hədəfi vurmaq qabiliyyəti təkbaşına kifayət etmir. Hədəf kifayət qədər erkən aşkarlanmalıdır. Raket və ya PUA nə qədər sürətli hərəkət edirsə, aşkarlanma ilə vurulma arasında itirilən hər saniyə bir o qədər kritik olur. Buna görə gələcəyin hava hücumundan müdafiəsində əsas məsələ hədəfin ilk aşkarlanmasından məhv edilməsinə qədər keçən vaxtın nə qədər qısaldıla bilməsidir.

Aşkarlanma və təsnifatdan qərar qəbuluna, hədəfin bölüşdürülməsinə və vurulmasına qədər bütün proses mümkün qədər sürətli aparılmalıdır. Təkcə radar kifayət deyil. Radarlar, optik və akustik sensorlar, hava platformaları, peyklər və digər informasiya mənbələrindən əldə olunan məlumatlar vahid situasiya mənzərəsində birləşdirilməlidir. Daha sonra bu məlumat hədəfi ən tez və ən az resurs sərf etməklə məhv edə biləcək silah sisteminə gecikmədən ötürülməlidir.

İnformasiyanın emalının daha böyük hissəsi avtomatlaşdırılmalıdır. İnsan qərarvermə prosesində həlledici rolunu qoruyur. Lakin texniki sistemlərin saniyənin kiçik bir hissəsində yerinə yetirə bildiyi əməliyyatlar əl ilə emaldan asılı olmamalıdır. Ukrayna artıq bu texnoloji dönüşümün tam mərkəzindədir.

NATO kəşfiyyat, müşahidə və məlumat toplama sahəsində Ukraynadan qat-qat geniş imkanlara malikdir. Buraya peyk kəşfiyyatı, hava kəşfiyyatı, siqnal kəşfiyyatı, AWACS təyyarələri, müasir qırıcılar və geniş rabitə infrastrukturu daxildir. Həlledici məsələ əldə olunan məlumatların nə qədər sürətlə təhlil edilməsi və qərarlara, ardınca isə hərbi fəaliyyətə çevrilməsidir.

Rusiya raketləri və PUA-ları istifadə olunmazdan əvvəl sıradan çıxarıla bilər

Ən effektiv hava hücumundan müdafiə sistemi belə yalnız Rusiya raket və ya PUA-nı istehsal etdikdən, əməliyyat bölgəsinə çatdırdıqdan, hazırladıqdan və işə saldıqdan sonra hərəkətə keçir. Kütləvi hücumlar zamanı müdafiə olunan tərəf yüzlərlə, hətta minlərlə yaxınlaşan hədəfi aşkarlamalı və məhv etməlidir. Rusiya isə eyni vaxtda istehsalı artıra və hava hücumundan müdafiəni daha ucuz vasitələrlə yükləməyin yollarını axtarmağa davam edə bilər.

Buna görə hava hücumlarından müdafiə yalnız artıq havada olan hədəflərin vurulması ilə məhdudlaşmamalıdır. Dəqiq zərbələr Rusiya hərbi sisteminin bu hücumları mümkün edən elementlərinə yönəldilə bilər. Raket və PUA istehsalı müəssisələri, anbarlar, buraxılış və uçuş məntəqələri, yardımçı infrastruktur, hərbi logistika, komanda məntəqələri, eləcə də hücumları hazırlayan və həyata keçirən bölmələr belə hədəflər sırasındadır.

NATO artıq bu cür imkanları inkişaf etdirir. Alyans səviyyəsində qəbul olunur ki, uzaqmənzilli hücumların yaratdığı artan təhdid güclü hava və raketdən müdafiə ilə yanaşı, böyük məsafədə yerləşən hərbi hədəflərə dəqiq zərbələr endirmək qabiliyyətini də tələb edir. 2026-cı ildə müttəfiqlər qurudan buraxılan uzaqmənzilli dəqiq zərbə sistemlərinin və böyük məsafələrdə istifadə üçün nəzərdə tutulan zərbə PUA-larının hazırlanması üzrə çoxmillətli layihələrə başladılar.

Bir hava hücumundan müdafiə sistemi adətən yalnız məhdud sayda yaxınlaşan hədəfi vura bilir. Əvəzində növbəti hücum hazırlanmazdan əvvəl mühüm hərbi qovşaq sıradan çıxarılsa, xeyli daha çox raket və PUA-nın ümumiyyətlə işə salınmasının qarşısını almaq mümkündür.

NATO hava və raketdən müdafiəni tamamlayan imkan kimi böyük məsafədə yerləşən hədəflərə dəqiq zərbə endirmək qabiliyyətini inkişaf etdirir. Mənbə: NATO Multinational Capability Cooperation.

Rusiya açıq münaqişə başlamazdan əvvəl Avropanın müdafiəsini zəiflətməyə çalışır

Rusiya uzun müddətdir hərbi imkanları istifadəyə keçməzdən əvvəl vurmaq prinsipindən istifadə edir. Raketlər, PUA-lar və onların istifadəsi üçün zəruri infrastruktur silahlar işə salınmazdan əvvəl hədəfə alına bilər. Eyni yanaşma Avropanın müdafiə qabiliyyətinə qarşı da tətbiq olunur: müdafiə istehsalı, logistika və infrastruktur vurula və ya başqa yollarla sıradan çıxarıla bilər.

31 avqust 2026-cı il gecəsi Polşanın Świętokrzyskie bölgəsindəki Skarżysko-Kamienna şəhərində yerləşən WB Electronics müəssisəsində yanğın baş verdi. Şirkət Polşanın iri müdafiə və dron sistemləri istehsalçılarından biridir və FlyEye ilə Warmate sistemləri üçün müxtəlif komponentlər istehsal edir.

Polşa prokurorluğu yanğının tezalışan maddə olan xüsusi qurğu vasitəsilə qəsdən törədildiyini müəyyən edib. Xarici kəşfiyyat xidməti üçün fəaliyyət göstərilməsi və terror xarakterli cinayətlərin törədilməsi şübhəsi ilə istintaq aparılır. Məqalənin dərc edildiyi vaxt Rusiyanın məhz bu hadisədə iştirakı rəsmi şəkildə təsdiqlənməmişdi.

Digər hallarda Rusiyanın ehtimal olunan təxribat fəaliyyətlərinə dair daha ciddi dəlillər mövcuddur. Eurojust mart ayında Litva və Polşada 22 nəfərin Rusiya hərbi kəşfiyyatı üçün işləməkdə şübhəli bilindiyini açıqlayıb. İstintaq Almaniya, Polşa və Böyük Britaniyadakı logistika mərkəzlərində yanğınlara səbəb olan, öz-özünə alışan bağlamalarla bağlıdır.

Rusiyanın fəaliyyəti NATO ölkələrinin silahlı qüvvələrini silah və hərbi materiallarla təmin edən zavodları, nəqliyyat marşrutlarını və digər mühüm infrastrukturu da hədəfə alır. Belə obyektlərə hücumlar Rusiya ilə NATO arasında açıq hərbi qarşıdurma başlamazdan xeyli əvvəl Avropanın müdafiə qabiliyyətini zəiflədə bilər.

Ukrayna artıq Avropanın müdafiəsinə töhfə verir

NATO-nun Rusiya hərbi infrastrukturunu nəzərə alması üçün Baltik ölkələrinə, Polşaya və ya başqa bir üzv dövlətə birbaşa Rusiya hücumunu gözləməsinə ehtiyac yoxdur. Rusiya raketləri və PUA-ları NATO ölkələrinin şəhərlərinə qarşı geniş miqyasda istifadə olunarsa, Avropa hökumətləri Rusiya hərbi hədəflərinə zərbələr barədə tamamilə fərqli siyasi və hərbi şəraitdə qərar verməli olacaqlar.

Bunun bir hissəsini indidən etmək mümkündür: Ukraynanın böyük məsafədə yerləşən Rusiya hərbi hədəflərini vurmaq qabiliyyətini gücləndirmək. Ukrayna bu gün gələcək mümkün qarşıdurmada NATO-ya qarşı istifadə edilə biləcək raketləri, zərbə PUA-larını və digər silahları istehsal edən eyni Rusiya hərbi-sənaye kompleksi ilə mübarizə aparır. Ukraynaya belə dəqiq zərbələr endirmək imkanı verən dəstək eyni zamanda Avropanın müdafiəsinə də töhfə verir.

Hərbi anbarda məhv edilən Rusiya raketini və ya PUA-sını sonradan Kyiv üzərində, yaxud Ukraynanın və ya Avropa İttifaqının başqa bir şəhəri üzərində vurmağa ehtiyac qalmır. Həmin silah gələcək müharibə üçün də ehtiyatda saxlanıla bilməz. Hərbi istehsal potensialı məhv edildikdə Rusiya ehtiyatlarını artırmaq əvəzinə həmin potensialı bərpa etmək üçün vaxt və resurs sərf etməli olur.

Böyük hücumun hazırlığı pozularsa və ya dayandırılarsa, onlarla, hətta yüzlərlə raket və PUA ümumiyyətlə işə salınmaya bilər. Buna görə getdikcə bahalaşan hava hücumundan müdafiə sistemi təkbaşına Rusiya təhdidinin öhdəsindən gələ bilməz. Rusiyanın raket və PUA istehsal etmək, saxlamaq, istifadə etmək və idarə etmək qabiliyyəti də məhdudlaşdırılmalıdır.

Rusiya Avropanın müdafiə qabiliyyətini açıq münaqişədən əvvəl zəiflətmək üçün artıq bu strategiyadan istifadə edir. Buna görə Avropanın müdafiə planlamasında öz müdafiə sənayesinin və logistikasının qorunması hava hücumundan müdafiə və Ukraynaya dəstəklə birlikdə nəzərdən keçirilməlidir.

Avropa Ukraynanın təcrübəsindən nəticə çıxarmalıdır

Ukrayna bu müharibədə qazandığı təcrübə üçün ağır qiymət ödəyir və müdafiəsini daim yeni təhdidlərə uyğunlaşdırır. NATO üçün əsas sual bu təcrübənin planlaşdırmaya, satınalma proseslərinə və texnoloji inkişafa nə qədər sürətlə inteqrasiya edilə bilməsidir. Dron texnologiyası bir çox ənənəvi hərbi satınalma prosesindən daha sürətlə inkişaf edir.

Rusiyanın Avropadakı fəaliyyəti də Ukraynaya qarşı apardığı müharibə ilə birlikdə qiymətləndirilməlidir. Silahlar döyüş meydanına çatmamış istehsalın, logistikanın və infrastrukturun vurulması cəhdləri raketlərin, PUA-ların və digər hərbi imkanların istifadədən əvvəl məhv edilməsi ilə eyni hərbi məntiqə əsaslanır. Ukraynaya Starlink-dən Rusiya ərazisi üzərində PUA əməliyyatlarında istifadə etmək imkanı verilməsi, daha uzaqmənzilli silahların çatdırılması və Rusiya hərbi infrastrukturuna zərbələrlə bağlı siyasi məhdudiyyətlərin azaldılması onun böyük məsafədə yerləşən Rusiya hərbi hədəflərini vurmaq imkanlarını artırar.

Raket və PUA buraxılış sistemlərini, anbarları, komanda məntəqələrini və istehsal müəssisələrini – o cümlədən Rusiya Federasiyasının Tatarıstan Respublikasındakı Alabuqanı – yüzlərlə və ya minlərlə belə silah istifadə olunmazdan əvvəl sıradan çıxarmaq xeyli ucuz və təhlükəsizdir. Bu, Baltik ölkələrinin, Polşanın və NATO-nun şərq cinahındakı digər dövlətlərin gələcəkdə Ukraynanın bu gün üzləşdiyi problemlərlə qarşılaşması riskini azalda bilər.

Məqalə Andriy Lısıtsın tərəfindən xüsusi olaraq İnformNapalm oxucuları üçün hazırlanıb.

Həmçinin oxuyun

• Ukrayna Rusiyanın imperialist paradigmasını daxildən necə sarsıda bilər
• Rusiya Baş Qərargahı silahlı qüvvələrdə Telegram istifadəsini qadağan edib
• Moskvada zədələnmiş qürur: NAFO və İnformNapalm Rusiya haker siyahısında

Veb saytımıza bir link paylaşdığınız üçün çox sağ olun! Creative Commons – Attribution 4.0 International – CC BY 4.0. Facebook, X və Telegram-da İnformNapalm səhifələrini oxuyun.

İnformNapalm-ın heç bir hökumət və ya sponsor tərəfindən maliyyə dəstəyi yoxdur. Yeganə sponsorlarımız fərdi könüllülər və oxuculardır. Siz həmçinin BuyMeACoffee vasitəsilə aylıq mini ianələr etməklə İnformNapalm-a dəstək ola bilərsiniz.