Xəritənin hazırkı versiyası Rusiya dövlət mediası ilə xarici media qurumları arasındakı əməkdaşlığı, eləcə də jurnalistlər üçün təlim proqramlarını əhatə edir. Buraya Rossotrudniçestvo strukturuna daxil olan beynəlxalq Rus Evi şəbəkəsinin mədəniyyət mərkəzləri də daxildir. Beləliklə, xəritədə rəsmiləşdirilmiş media əməkdaşlığı, təlim strukturları və Rusiyadan kənarda media sahəsində fəaliyyət göstərən şəxslər və qurumlarla uzunmüddətli əlaqələrin yaradılmasına xidmət edən mexanizmlər əks olunur.

Beynəlxalq media əməkdaşlığı şəbəkəsi

ISW X-də yayımladığı paylaşımda koqnitiv müharibəni qarşı tərəfin qərar qəbul etməsinə və fəaliyyət göstərmək iradəsinə təsir göstərmək vasitəsi kimi təsvir edir. İnstitut eyni zamanda Kremlin beynəlxalq media əməkdaşlığını sistemli şəkildə genişləndirdiyini vurğulayır. Buraya dövlət tərəfindən təşkil olunan jurnalist təlimləri və xaricdəki gənc media nümayəndələrinin cəlb edilməsinə yönələn mexanizmlər də daxildir. Bu, ISW-nin analitik çərçivəsidir. Ayrı-ayrı sazişlər, təlimlər, qurumlar və iştirakçılar haqqında sənədləşdirilmiş məlumatlar isə həmin analitik çərçivədən fərqləndirilməlidir.

Bu təhlilin əsas mənbələrindən biri ISW-nin 10 aprel 2026-cı il tarixli The Kremlin’s Expanding Media Conglomerate 2026 hesabatıdır. Hesabatda ISW TASS, Rossiya Segodnya, Sputnik, Ruptly və RT kimi Rusiya qurumları ilə xarici media təşkilatları arasında bağlanmış əməkdaşlıq sazişlərini sənədləşdirir. Bu sazişlər bir neçə qitədəki tərəfdaşları əhatə edir. Onlar məzmun mübadiləsinə, eləcə də yerli media bazarlarına çıxış əldə etməyə imkan yaradır.

Aprel hesabatında TASS-ın öz açıqlamasına da yer verilir. Qurum 114 ölkədə 200-ə yaxın media qurumu ilə əməkdaşlıq etdiyini bildirir. Buna görə də bu rəqəm TASS-ın öz məlumatıdır və ISW-nin müstəqil qiymətləndirməsi deyil. Hesabatda həmçinin TV BRICS-in 2022-ci ildən bəri ən azı 44 əməkdaşlıq sazişi bağladığı qeyd olunur. TV BRICS qərargahı Moskvada yerləşən beynəlxalq media şəbəkəsidir.

ISW TV BRICS-i media əməkdaşlığı platforması kimi təsvir edir. Platforma vasitəsilə tərəfdaş ölkələrdən daxil olan materiallar işlənərək yayılır və Rusiyanın Afrika, Asiya və Latın Amerikasının media bazarlarındakı mövcudluğu gücləndirilir. Rusiyanın qlobal koqnitiv müharibə infrastrukturu bu daha geniş təhlilin əsas mövzularından biridir. İnstitut Kremlin uzunmüddətli beynəlxalq media infrastrukturu qurmağa çalışdığını bildirir. Başqa sözlə, söhbət yalnız informasiyanın qısamüddətli yayılması üçün istifadə olunan ayrı-ayrı kanallardan getmir.

Xarici tərəfdaşın xəritədə yer alması həmin qurumun Rusiyanın təsir əməliyyatında şüurlu şəkildə iştirak etdiyini təkbaşına sübut etmir. Sənədləşdirilmiş saziş əməkdaşlığın mövcudluğunu təsdiqləyir. Redaksiya fəaliyyətinin yönləndirilməsi, təşkilati koordinasiya və ya niyyət barədə nəticə çıxarmaq üçün ayrıca sübutlar tələb olunur. Açıq mənbələrin təhlilində bu fərq mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Uzunmüddətli infrastrukturun tərkib hissəsi kimi jurnalist hazırlığı

Aprel hesabatında Rusiyanın SputnikPro və RT Academy təlim platformaları da nəzərdən keçirilir. ISW Rossiya Segodnya-nın məlumatına istinad edərək SputnikPro-nun 2025-ci ilədək dünya üzrə 12 700-dən çox iştirakçıya təlim verdiyini bildirir.

ISW 12 avqust 2026-cı ildə The Kremlin is Cultivating an AI-Trained Global Media Cadre for Lasting Influence adlı hesabatını dərc edib. Həmin hesabatda daha sonrakı tarixə aid göstərici kimi 15 000-dən çox iştirakçıdan bəhs olunur. Bu rəqəmlər müxtəlif vaxtlarda açıqlanıb. Buna görə də onları ISW-nin iştirakçı sayının konkret rəqəm qədər artdığını təsdiqləməsi kimi şərh etmək olmaz. RT isə eyni zamanda RT Academy-nin 2026-cı ilin avqustunadək 7 000-dən çox iştirakçıya təlim verdiyini bildirib.

Avqust hesabatında SputnikPro və RT Academy-nin 2025-ci ilin iyulundan 2026-cı ilin iyulunadək keçirdiyi ən azı 50 təlim tədbiri sənədləşdirilib. ISW-yə görə, onların təxminən yarısı süni intellektlə bağlı mövzuları əhatə edib. Təlimlər mətn, təsvir və video materialların hazırlanmasını əhatə edib. Bundan əlavə, redaksiya iş proseslərinin səmərələşdirilməsi və media məhsullarının hazırlanmasında süni intellektdən istifadə məsələləri də proqramlara daxil edilib.

Rus Evi və gənc media nümayəndələri üçün təlimlər

ISW həmçinin bildirir ki, RT Academy və Cakartadakı Rus Evi 2025-ci ilin noyabr və dekabr aylarında süni intellekt üzrə təlimlər keçirib. Təlimlər Şərqi Asiyadan olan bir neçə yüz gənc ictimai rəy lideri, jurnalist və media tələbəsi üçün nəzərdə tutulub. Rus Evi Rossotrudniçestvonun beynəlxalq mədəniyyət mərkəzləri şəbəkəsinə daxildir. Qurumun vəzifələri sırasına beynəlxalq humanitar əməkdaşlıq və Rusiyanın xarici dövlətlərlə əlaqələrinin inkişaf etdirilməsi daxildir.

ISW-nin qiymətləndirməsinə görə, bu təlim fəaliyyəti ayrı-ayrı informasiya kampaniyalarından daha uzunmüddətli xarakter daşıyır. Mütəmadi keçirilən təlimlər, universitetlərlə qurulan əlaqələr və yeni iştirakçıların cəlb olunmasına xidmət edən yollar milli və regional media mühitində çalışan şəxslərlə uzunmüddətli münasibətlərin formalaşmasına şərait yarada bilər. Bu, ISW-nin qiymətləndirməsidir və ayrı-ayrı təlimlər, sazişlər və iştirakçıların sayı haqqında sənədləşdirilmiş məlumatlardan fərqləndirilməlidir.

İnformNapalm-ın 2024-cü il xəritələşdirməsi informasiya mühitinin başqa bir qatını göstərir

Yenilənmiş ISW xəritəsini İnformNapalm və Insight News-un 8 mart 2024-cü ildə dərc etdiyi Website networks in Europe used as tools for Russian information warfare araşdırması ilə müqayisə etmək olar. Bu araşdırma informasiya mühitinin başqa bir qatını nəzərdən keçirir. Diqqət mərkəzində mütəmadi olaraq Rusiyayönlü və Qərb əleyhinə mesajlar yayımlayan Avropa internet saytları dayanır. Araşdırmada həmin saytların bir-birinə istinad etməsi, qarşılıqlı keçidlər və saytlar arasında yönləndirilən trafik də nəzərdən keçirilir.

Araşdırmada bir neçə ortaq xüsusiyyətə malik internet saytlarını müəyyənləşdirmək üçün SimilarWeb və SE Ranking kimi vasitələrdən istifadə edilib. Oxşar məzmun, ortaq axtarış terminləri, qarşılıqlı keçid və istinadlar, eləcə də digər saytlardan daxil olan trafik bu meyarlar sırasında olub. Bundan əlavə, dərc edilmiş xəbərlər, təhlillər və şərhlər üzrə məzmun təhlili aparılıb. Nəticələr saytlar arasındakı əlaqələri izləməyə imkan verən interaktiv vizuallaşdırmada təqdim olunub.

Vizuallaşdırmada internet saytlarının ölçüsü onların trafik həcmini əks etdirirdi. Xətlər isə saytlar arasındakı keçidləri, istinadları və ziyarətçi axınını göstərirdi. Bu üsul oxşar Rusiyayönlü və Qərb əleyhinə mesajlar yayımlayan saytlar arasında məzmun, keçidlər və auditoriya axınları baxımından üst-üstə düşən cəhətləri araşdırmağa imkan verib. Burada söhbət rəsmi sazişlərdən deyil, məzmun, keçidlər və auditoriya axınlarındakı uyğunluqlardan gedirdi.

Beləliklə, iki xəritələşdirmə əsasən fərqli əlaqə növlərini təsvir edir. ISW ilk növbədə rəsmiləşdirilmiş media əməkdaşlığını, jurnalist təlimlərini və digər institusional strukturları sənədləşdirir. 2024-cü il araşdırması isə Avropanın informasiya mühitindəki internet saytları arasındakı əlaqələri və üst-üstə düşən cəhətləri təhlil edir. Buraya oxşar məzmun, qarşılıqlı istinadlar, keçidlər, digər saytlardan daxil olan trafik və ortaq auditoriya qrupları daxildir.

Birbaşa üst-üstə düşmə hələlik məhduddur

İnformNapalm könüllüləri yenilənmiş ISW xəritəsi ilə bağlı daha əvvəl yayımlanmış Telegram paylaşımında iki məlumat dəsti arasında birbaşa üst-üstə düşmənin hələlik məhdud olduğunu qeyd edirlər. 2024-cü il araşdırmasında yer alan bir çox Avropa internet saytı ISW-nin rəsmiləşdirilmiş media əməkdaşlığına dair ictimaiyyətə açıq siyahısında yoxdur.

Bu, iki araşdırmanın nəticələrinin bir-birinə zidd olduğu anlamına gəlmir. Xəritələşdirmələr informasiya mühitinin fərqli qatlarını əhatə edir və müxtəlif əlaqə növlərini araşdırır. ISW əsasən rəsmiləşdirilmiş infrastrukturu xəritələşdirir. 2024-cü il araşdırması isə məzmunun və ziyarətçi trafikinin internet saytları arasında necə dövr etdiyinə diqqət yetirir.

Bu qatlar arasında mümkün əlaqələri müəyyənləşdirmək üçün ayrıca sübutlar tələb olunur. Belə əlaqələr əməkdaşlıq sazişləri, təkrar dərc olunan materiallar, müəyyən dövr ərzində müşahidə olunan dərc nümunələri və sistemli istinad zəncirləri vasitəsilə sənədləşdirilə bilər. Keçidlər vasitəsilə daxil olan trafik və ortaq redaksiya əlaqələri də əhəmiyyətli ola bilər. Yalnız yayımlanan mesajlardakı oxşarlıqlar təşkilati koordinasiyanın mövcudluğunu sübut etmək üçün kifayət deyil.

Rusiyanın qlobal koqnitiv müharibə infrastrukturu üzrə açıq mənbə təhlili

Daha geniş OSINT təhlili ISW-nin sənədləşdirdiyi rəsmiləşdirilmiş Rusiya media infrastrukturu ilə yerli şəbəkələr arasındakı əlaqələri araşdıra bilər. Bu şəbəkələr Rusiya mesajlarını ötürə və legitimləşdirə bilər. Rəsmi tərəfdaşlıqların, təlim proqramlarının və institusional əlaqələrin daha mərkəzləşdirilməmiş onlayn mühitlərlə bağlı olub-olmadığını araşdırmaq mümkündür. Belə mühitlər 2024-cü il xəritələşdirməsində üzə çıxır.

İki xəritələşdirmənin birgə nəzərdən keçirilməsi rəsmiləşdirilmiş Rusiya media strukturları ilə yerli şəbəkələr arasındakı mümkün əlaqələrin daha ətraflı araşdırılması üçün əsas yaradır. Belə əlaqələr hər bir konkret hal üzrə ayrıca, açıq şəkildə təqdim olunan mənbələr və təkrarlana bilən metodlar əsasında sübut edilməlidir. Təşkilati koordinasiyanın mövcudluğu əvvəlcədən fərz edilməməlidir.

Məqalə Erdem Karagöz tərəfindən qələmə alınıb.

İnformNapalm-ın digər məqalələrini oxuyun

• Wildberries PUA zərbələri və kiberəməliyyatların çarpaz atəşi altında
• Ukrayna Hərbi Dəniz Qüvvələri Krımda Bastion sahil raket kompleksini vurub
• Rusiyanın 2026–2027-ci illər üçün dron təhdidi və NATO-nun Ukraynadan çıxarmalı olduğu dərslər

Veb saytımıza bir link paylaşdığınız üçün çox sağ olun! Creative Commons – Attribution 4.0 International – CC BY 4.0. Facebook, X və Telegram-da İnformNapalm səhifələrini oxuyun.

İnformNapalm heç bir hökumətdən və ya sponsordan maliyyə dəstəyi almır. Yeganə sponsorlarımız fərdi könüllülər və oxuculardır. Siz həmçinin BuyMeACoffee vasitəsilə aylıq kiçik ianələr etməklə İnformNapalm-a dəstək ola bilərsiniz.