Bu vəziyyət Avropada təhlükəsizliklə bağlı müzakirələrdə yeni bir sual doğurur. Avropanı Rusiyanın təşkil etdiyi təxribatlardan qorumaq kifayətdirmi, yoxsa Moskvanın təcavüzkar siyasətini davam etdirməsinin bədəlini daha da ağırlaşdırmaq mümkündür?

Avropanın mühüm infrastrukturu Rusiyanın hədəfində

2026-cı ilin avqustunda Estoniyanın müdafiə sənayesi şirkəti Milrem Robotics-ə məxsus obyektdə yanğın baş verdi. Şirkət Ukraynaya da tədarük olunan pilotsuz yerüstü nəqliyyat vasitələri istehsal edir. Sentyabrın 29-da Estoniyanın Xarici İşlər Nazirliyi ölkənin daxili təhlükəsizlik xidmətinin yanğının Rusiyanın sifarişi ilə törədildiyini müəyyənləşdirdiyini açıqladı. Bundan sonra Estoniya Rusiya diplomatını Xarici İşlər Nazirliyinə çağıraraq rəsmi etirazını bildirdi.

Sentyabrın 14-də Rumıniyanın Braşov şəhərində, müdafiə sənayesi müəssisəsi CARFIL SA-nın yaxınlığındakı sənaye zonasında yanğın baş verdi. CARFIL SA ROMARM müdafiə sənayesi konserninə daxildir. Oktyabrın 26-da Rumıniyanın Kəşfiyyat Xidməti (SRI) fəaliyyəti Rusiyadan koordinasiya olunan təxribat şəbəkəsinin aşkarlandığını bildirdi. SRI-nin məlumatına görə, şəbəkəyə bir neçə Avropa ölkəsində müdafiə sənayesi müəssisələrinə və digər sənaye obyektlərinə mümkün hücumlar hazırlamaq da tapşırılmışdı.

Rusiyanın Avropadakı təxribatlarının miqyası

Söhbət tək-tək hadisələrdən getmir. Beynəlxalq Terrorizmlə Mübarizə Mərkəzinin (ICCT) və GLOBSEC-in tədqiqatçıları 2026-cı ilin fevralına qədər Rusiyanın Avropada həyata keçirdiyi 151 təxribat əməliyyatını sənədləşdirmişdilər. Araşdırma Rusiyanın Ukraynaya qarşı genişmiqyaslı işğala başladığı vaxtdan sonrakı dövrü əhatə edir. Sentyabrın sonuna doğru məlumat bazasındakı hadisələrin sayı 180-i keçmişdi. Bunların arasında həyata keçirilmiş hücumlarla yanaşı, uğursuzluqla nəticələnən və qarşısı alınan hücumlar da var. Hadisələrin əksəriyyəti qəsdən törədilən yanğınlar və ya partlayıcı qurğularla bağlı idi.

Lakin məlumat bazasındakı qeydlərin artması hücumların məhz 2026-cı ildə daha tez-tez baş verdiyini sübut etmir. Tədqiqatçılar əvvəlki illərdə baş vermiş bəzi hadisələri də sonradan müəyyənləşdirərək bazaya əlavə ediblər. Bununla belə, Estoniya və Rumıniyadakı son hadisələr Rusiyanın təxribat kampaniyasının davam etdiyini, müdafiə sənayesinin isə hələ də əsas hədəflərdən biri olduğunu göstərir.

İsveçin Şərqi Avropa Araşdırmaları Mərkəzi (SCEEUS) oktyabr ayında dərc etdiyi araşdırmada Rusiyanın təxribat fəaliyyəti ilə Ukraynadakı müharibə arasında əlaqənin getdikcə daha aydın göründüyünü bildirir. Araşdırmaya əsasən, Rusiya bu əməliyyatlarla Ukraynaya hərbi yardımın göstərilməsini çətinləşdirməyə və müdafiə sənayesində istehsalı pozmağa çalışır.

Yandırma hücumları dağıntı və təbliğat vasitəsi kimi

Rusiyanın təxribat əməliyyatları nisbətən az xərc tələb etsə də, informasiya mühitinə və ictimai rəyə ciddi təsir göstərə bilər. Polşa və Litvada ticarət obyektlərinin qəsdən yandırılması ilə bağlı aparılan istintaqlar bu cür hücumların təbliğat məqsədilə necə istifadə olunduğunu göstərir.

2026-cı ilin aprelində Polşa prokurorluğu təxribat şəbəkəsi ilə bağlı iş üzrə beş nəfərə qarşı ittiham irəli sürdü. İstintaqın nəticələrinə görə, şəbəkə Rusiya kəşfiyyat xidmətlərinin maraqları naminə fəaliyyət göstərib. 2024-cü ilin aprelində Varşavadakı OBI mağazasını yandıran şəxs törətdiyi cinayəti özü lentə almışdı. Görüntülərin bir hissəsi sonradan Rusiyanın təbliğat kanallarında yayımlandı. Litvanın Vilnüs şəhərində IKEA mağazasının yandırılması zamanı da qrup üzvləri həm yanğını, həm də yanğınsöndürənlərin işini lentə almışdılar. Məqsəd həmin görüntülərdən sonradan təbliğatda istifadə etmək idi.

Şəbəkənin başqa bir üzvünə 2024-cü il mayın 12-də Varşavadakı Marywilska 44 ticarət mərkəzində baş verən yanğını lentə almaq tapşırılmışdı. Çəkilən video Rusiyadakı sifarişçiyə göndərildi. İstintaqın araşdırdığı bu hadisələrdə çəkiliş cinayətin təsadüfi nəticəsi deyil, əvvəlcədən verilmiş tapşırığın tərkib hissəsi idi.

Ukrayna pasportu olan şəxslərin təxribatlara cəlb edilməsi Rusiya tərəfinə informasiya manipulyasiyası üçün əlavə material da verə bilər. 2025-ci ilin noyabrında Polşa dəmir yollarına qarşı təxribatdan sonra ölkənin Rəqəmsallaşdırma Nazirliyi günahı Ukraynanın üzərinə atmağa çalışan təbliğat kampaniyası aşkar etdi. Kampaniya həm də Polşanın təhlükəsizlik xidmətlərini nüfuzdan salmağa yönəlmişdi. Rusiyapərəst sosial media hesabları isə «Ukrayna terrorizmi» barədə iddialar yayırdı.

Ukraynanın Xarici Kəşfiyyat Xidməti 2026-cı il noyabrın 6-da Avropada təxribatlar törətmək üçün sosial baxımdan həssas vəziyyətdə olan şəxslərin sistemli şəkildə cəlb edildiyi barədə xüsusi xəbərdarlıq yayımladı. Onların arasında Ukrayna vətəndaşları da var. Bu üsul Rusiya təhlükəsizlik xidmətlərinə təxribatları həyata keçirəcək şəxslər tapmaqla yanaşı, informasiya manipulyasiyası üçün də yeni imkanlar yaradır. Lakin saxlanılan şəxsin vətəndaşlığı təxribatın hansı dövlət tərəfindən sifariş edildiyini göstərmir. Ayrı-ayrı şəxslərin əməllərini əsas götürərək bütün ukraynalı qaçqınları ittiham etmək də yolverilməzdir.

2026-cı ildə Rusiyada 242 təxribat hadisəsi qeydə alınıb

Rusiya Avropada təxribatlar həyata keçirdiyi bir vaxtda öz ərazisində də gizli qrupların fəaliyyəti artır. İnformNapalm Rusiyanın Ukraynaya qarşı genişmiqyaslı işğalından bəri açıq mənbələrə əsaslanan “Fire” məlumat bazasını idarə edir. Burada Rusiya ərazisində baş vermiş və ictimaiyyətə məlum olan hadisələr toplanır. Məlumatları il, ay, tarix, hadisənin növü və hədəf alınan obyektin kateqoriyası üzrə axtarmaq mümkündür.

Məlumat bazasının «Təxribat» kateqoriyasında illər üzrə aşağıdakı göstəricilər qeydə alınıb.

İnformNapalm-ın hesablamalarına görə, 2026-cı ildə indiyədək qeydə alınan təxribat hadisələrinin sayı 2025-ci ilin bütün dövrü ilə müqayisədə artıq 87,6 faiz çoxdur.

2026-cı ildə qeydə alınmış 242 hadisə 2024 və 2025-ci illərdə birlikdə sənədləşdirilmiş 239 hadisəni də ötüb. Genişmiqyaslı işğalın başlanmasından 2026-cı il noyabrın 6-dək məlumat bazasında bu kateqoriyaya aid ümumilikdə 569 hadisə qeydə alınıb.

Statistikanın əhatə dairəsi və məhdudiyyətləri

Bu statistikaya dəmir yolları boyunca yerləşən siqnalizasiya sistemlərinin rele şkaflarının, Rusiyanın hərbi komissarlıqlarının və telekommunikasiya qüllələrinin yandırılması kimi hadisələr daxildir. İnfrastruktura ziyan vurulması və gizli qrupların ictimaiyyətə məlum olan digər əməlləri də nəzərə alınıb. Rusiyanın müvəqqəti işğal etdiyi Ukrayna ərazilərində baş verən hadisələr isə hesablamaya daxil edilməyib. Pilotsuz uçuş aparatları və raketlərlə hücumlar, eləcə də başqa növ hadisələr ayrıca kateqoriyalarda qeydə alınır. Deməli, bu statistika Rusiyada baş verən bütün yanğınları, partlayışları və hərbi hücumları deyil, yalnız təxribat hadisələrini əhatə edir.

Hadisənin məlumat bazasına daxil edilməsi onun açıq mənbələr əsasında sənədləşdirildiyini bildirir. Bu, həmin təxribatın arxasında Ukrayna kəşfiyyat xidmətlərinin dayandığını sübut etmir. Bəzi hadisələri müəyyən ideoloji motivlərlə hərəkət edən gizli qruplar müstəqil şəkildə törətmiş ola bilər. Hər bir hadisəyə görə məsuliyyət daşıyan şəxsləri müəyyənləşdirmək üçün əlavə sübutlar lazımdır. Məlumat bazası mütəmadi yenilənir. Faktların yoxlanılması vaxt apardığından bəzi hadisələr baş verdikdən xeyli sonra da bazaya əlavə oluna bilər.

Bu məhdudiyyətlərə baxmayaraq, statistika Rusiyada açıq mənbələrlə sənədləşdirilmiş təxribat hadisələrinin sayında ciddi artım olduğunu göstərir. Lakin həmin artım gizli fəaliyyətin ümumi miqyasını müəyyənləşdirməyə imkan vermir. Bununla belə, göstəricilər Rusiyanın daxili təhlükəsizlik sisteminin üzərinə düşən yükün artdığına işarə edir.

Passiv müdafiədən fəal çəkindirməyə

Rusiya Ukraynaya dəstəyin Avropa üçün daha baha başa gəlməsinə çalışır. Eyni zamanda Rusiyanın öz arxa cəbhəsindəki infrastrukturu da getdikcə daha həssas vəziyyətə düşür. Bu isə Avropa hökumətləri qarşısında strateji sual qoyur. Moskvanın təcavüzünü davam etdirməsinin bədəlini onun özü üçün də ağırlaşdırmaq mümkündürmü?

Avropa Xarici Əlaqələr Şurası (ECFR) 2026-cı ilin martında “From Shield to Sword – Europe’s Offensive Strategy for the Hybrid Age” adlı araşdırma dərc edib. Müəlliflər Avropanın ənənəvi müdafiə tədbirlərini hibrid təhdidlərə qarşı daha fəal addımlarla tamamlamağı təklif edirlər. Buraya iqtisadi tədbirlər, informasiya sahəsində fəaliyyət və kiberəməliyyatlar daxildir. Çünki ayrı-ayrı obyektlərin qorunması rəqibin yeni hücumlar təşkil etməsinin qarşısını almır.

Böyük Britaniyanın Kral Birləşmiş Xidmətlər İnstitutunun (RUSI) yanvar ayında yayımladığı araşdırmada Rusiyanın təxribat şəbəkələrinin necə maliyyələşdirildiyi təhlil olunur. Tədqiqatçılar maliyyə vasitəçilərinə və təxribatları həyata keçirən şəxslərə pul ötürülən kanallara diqqət çəkirlər. Bu vasitəçiləri və kanalları əvvəlcədən müəyyənləşdirib onlara qarşı sanksiya və hüquqi tədbirlər tətbiq etmək mümkündür.

Ancaq ayrı-ayrı şəbəkələrin zərərsizləşdirilməsi bütün təxribat kampaniyasının dayanacağı demək deyil. SCEEUS-un tədqiqatçısı Minna Ålander oktyabr ayında xəbərdarlıq edib ki, ənənəvi hərbi çəkindirmə silahlı münaqişə həddinə çatmayan təxribatlara qarşı kifayət qədər səmərəli işləmir. Onun fikrincə, Rusiya agentlərinin fəaliyyət imkanlarını məhdudlaşdıran və Moskvanın üzərinə düşən xərcləri tədricən artıran ardıcıl, davamlı tədbirlər görülməlidir.

Ukraynanın təcrübəsi bu müzakirəyə daha bir mühüm məqam əlavə edir. Ölkənin müdafiə və kəşfiyyat imkanlarının dəstəklənməsi də Rusiyanın təcavüzünün bədəlini artıra bilər. Buraya Rusiya ərazisindəki qanuni hərbi hədəflərə qarşı əməliyyatlar da daxildir.

Rusiyanın Avropadakı təxribatları davam edir, öz ərazisində də təxribat hadisələri artır

2026-cı ildə iki paralel proses getdikcə daha aydın görünür. Rusiya Avropada qorxu yaratmaq, infrastrukturun fəaliyyətini pozmaq və Ukraynaya dəstəyi zəiflətmək məqsədilə təxribatlarını davam etdirir. Eyni zamanda Rusiya ərazisində açıq mənbələrlə sənədləşdirilmiş təxribat hadisələrinin sayı artır. Bununla yanaşı, Ukrayna ayrıca kampaniya çərçivəsində Rusiyanın hərbi və iqtisadi müharibə aparmaq imkanlarını təmin edən obyektlərə hücumlar həyata keçirir. İnformNapalm-ın 2026-cı ildə Rusiya ərazisində sənədləşdirdiyi təxribat hadisələrinin sayı əvvəlki iki ilin ümumi göstəricisini artıq ötüb.

Statistik artım aydın görünür. Ancaq bu rəqəmlər hər bir uğurlu təxribatın arxasında Ukrayna kəşfiyyat xidmətlərinin dayandığını sübut etmir. Bununla belə, Rusiyanın arxa cəbhəsindəki infrastrukturun təhlükəsizliyini təmin etmək Moskva üçün də getdikcə daha vacib məsələyə çevrilir.

Ukraynaya qarşı genişmiqyaslı müharibəni Moskva başlayıb və Rusiya bu gün də Avropa dövlətlərinə təzyiq göstərmək üçün təxribatlardan istifadə edir. Lakin indi Rusiyanın özü də artan xərclər, infrastrukturun fəaliyyətində yaranan pozuntular və öz ərazisindəki çoxsaylı mümkün hədəfləri qorumaq zərurəti ilə üzləşir.

Avropa üçün məsələ Rusiyanın üsullarını təkrarlamaq deyil. Əsas sual əks-kəşfiyyat fəaliyyətini, agent şəbəkələrinə və onların maliyyə mənbələrinə qarşı tədbirləri, sanksiyaları və Ukraynanın qanuni müdafiə imkanlarına dəstəyi necə uzlaşdırmaqdır. Rusiyanın arxa cəbhəsinin getdikcə daha həssas olması Moskvanın strateji hesablamalarını da dəyişir. Rusiya artıq yalnız başqa ölkələrin infrastrukturuna hücumların xərclərini deyil, öz infrastrukturunu qorumaq üçün tələb olunan vəsaiti də nəzərə almalı olur.

Materialı İnformNapalm üçün Andriy Lısıtsın hazırlayıb.

İnformNapalm-ın digər məqalələrini oxuyun

• Rusiyanın kölgə donanması bayraqlarını dəyişir və mövqelərini saxtalaşdırır
• OSINT Rusiyanın Mangas çoxrotorlu PUA-sının arxasındakı şəxsləri və qurumları müəyyənləşdirir
• Rusiya dezinformasiyası saxta xəbərlər vasitəsilə yayılır, süni intellekt xidmətləri də onu təkrarlayır

Materiallarımız mənbə göstərilməklə sərbəst şəkildə paylaşıla və yenidən dərc edilə bilər. Creative Commons – Attribution 4.0 International – CC BY 4.0. Facebook, X və Telegram-da İnformNapalm səhifələrini oxuyun.

İnformNapalm heç bir hökumətdən və ya sponsordan maliyyə dəstəyi almır. Yeganə sponsorlarımız fərdi könüllülər və oxuculardır. Siz həmçinin BuyMeACoffee vasitəsilə aylıq kiçik ianələr etməklə İnformNapalm-a dəstək ola bilərsiniz.