2024-cü ildə Rusiya Ukraynanın radioelektron mübarizə sistemlərindən yan keçmək məqsədilə Starlink terminallarının kəşfiyyat və hücum PUA-larına eksperimental şəkildə quraşdırılmasına başlamışdır. 2025-ci ilin sonu və 2026-cı ilin əvvəllərində bu istifadə mülki infrastruktura qarşı hücumların icrasına birbaşa təsir göstərən dayanıqlı və sistemli praktikaya çevrilmişdir.
Starlink vasitəsilə təmin edilən peyk əsaslı rabitə aktiv radioelektron maneə şəraitində sabit idarəetməni, əməliyyat məlumatlarının real vaxt rejimində ötürülməsini, habelə uçuş məsafəsi və dəqiqliyin artırılmasını mümkün edir. Bu tətbiq Rusiya pilotsuz uçuş aparatlarının əməliyyat imkanlarının texniki baxımdan güclənməsinə səbəb olmuşdur.
Rusiya PUA-larında sənədləşdirilmiş istifadə
Mövcud sənədlər Starlink terminallarının Rusiyaya məxsus bir neçə pilotsuz uçuş aparatı növündə quraşdırıldığını göstərir.
1. Shahed tipli PUA-lar, həmçinin Geran adı ilə tanınan və təxminən 2 000 kilometr uçuş məsafəsinə malik sistemlər 2024–2026-cı illər ərzində vurulmuş nümunələr üzərində Starlink avadanlığı ilə qeydə alınmışdır.
2. Molniya tipli PUA-lar, o cümlədən Molniya-2 və Molniya-2R variantları, təxminən 50–60 kilometr uçuş məsafəsinə malikdir və kəşfiyyat və hücum tapşırıqları üçün uyğunlaşdırılmışdır. Starlink Mini-dən istifadə 2025-ci ilin dekabr ayından etibarən, o cümlədən Rusiya Rubikon bölməsi daxilində sənədləşdirilmişdir.
3. BM-35 tipli PUA-lar, təxminən 500 kilometr uçuş məsafəsinə malik olub, 2026-cı ilin yanvarında Dnipro və Odesa şəhərlərinə qarşı hücumlar zamanı Starlink qurğuları ilə müşahidə edilmişdir.
Qərb və Ukrayna araşdırmaları, Der Spiegel nəşrləri və Ukrayna hərbi kəşfiyyatının təsdiqləri, həmçinin Defense Express, Institute for the Study of War və radioelektron mübarizə üzrə ekspert Serhiy Beskrestnovun təhlilləri Rusiyanın Starlink-dən Ukraynanın radioelektron mübarizə sistemlərinə qarşı məqsədli şəkildə istifadəsini genişləndirdiyini göstərir.
Starlink avadanlığının sanksiyalardan yayınma yolu ilə Rusiyaya daxil edilməsi
Mövcud sanksiyalara və istehsalçının Rusiyaya birbaşa tədarüklərin həyata keçirilmədiyinə dair açıq bəyanatlarına baxmayaraq, Starlink terminallarının üçüncü ölkələr vasitəsilə paralel idxal yolu ilə Rusiyaya daxil edildiyi müəyyən edilmişdir.
Nordsint ilə əlaqəli tədqiqatçılar tərəfindən aparılmış və 2026-cı ilin yanvar ayında İnformNapalm tərəfindən dərc edilmiş açıq mənbə təhlilləri tədarüklərin Yaxın Şərq, Mərkəzi Asiya və Asiya ölkələri üzərindən tranzit marşrutlarla həyata keçirildiyini göstərir. Terminallar Rusiya ərazisindən kənarda qeydiyyatdan keçmiş hesablar vasitəsilə aktivləşdirilir və yanıltıcı gömrük bəyannamələri ilə rəsmiləşdirilir.
Bu kontekstdə İnformNapalm Emaross Group FZE şirkətinə məxsus hava yük sənədlərinin surətlərini əldə etmişdir. Sənədlər 2024-cü ilin may ayında Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində yerləşən Dubai World Central-dan Qırğızıstanın Bişkek şəhərinə göndərilmiş yüklə bağlıdır. Bu marşrut Rusiyaya yönəlik yenidən ixrac sxemlərində dəfələrlə müşahidə olunmuşdur.
Bu daşımaların səciyyəvi xüsusiyyəti gömrük təsnifatının qəsdən manipulyasiyasıdır. Müvafiq sənədlərdə Starlink avadanlığı telekommunikasiya avadanlığı əvəzinə avtomobil ehtiyat hissələrinə aid olan 87089900 HS kodu altında “router və adapterlər” kimi bəyan edilmişdir. Bu praktika daşınma zamanı gömrük və nəzarət orqanlarının diqqətini azaltmaq məqsədi daşıyır.
Mövcud məlumatların ümumi qiymətləndirilməsi Starlink avadanlığının hərbi istifadə məqsədilə Rusiyaya sistemli şəkildə ötürüldüyünü göstərir.
Təsir qiymətləndirilməsi və müəyyən edilmiş ehtiyaclar
Toplanmış məlumatlar Starlink terminallarının Rusiyaya tədarükünün birbaşa hərbi və humanitar nəticələrə səbəb olduğunu göstərir. PUA-lar vasitəsilə mülki enerji infrastrukturu obyektlərinə yönəlmiş hücumlarda istifadə xüsusilə qış aylarında elektrik, su və istilik təminatına mənfi təsir göstərir.
Ümumi qiymətləndirmə peyk və telekommunikasiya avadanlığının üçüncü ölkələrə yenidən ixrac mərkəzləri kimi istifadə olunan dövlətlərə qarşı ixrac və tranzit nəzarətinin gücləndirilməsi zərurətini ortaya qoyur. Eyni zamanda tədarük edilmiş terminalların təhlili və onların faktiki istifadəsinin yoxlanılması ehtiyacı mövcuddur.
Sanksiya rejimlərini pozaraq istifadə edilən terminalların məhdudlaşdırılması və ya bloklanmasına yönəlmiş texniki və inzibati tədbirlər əlavə müdaxilə sahələri kimi qiymətləndirilir. Yükün gizlədilməsi və gömrük kodlarının manipulyasiyası hallarının aşkar edilməsi üçün sanksiya orqanları, gömrük strukturları və istehsalçılar arasında koordinasiya zəruri hesab olunur.
Starlink-in Rusiya hərbi sistemlərində istifadəsi bu texnologiyanın artıq yalnız mülki xarakter daşıyan vasitə kimi qiymətləndirilə bilməyəcəyini göstərir. Təchizat zəncirlərinə nəzarət bu baxımdan mülki əhalinin qorunması ilə birbaşa əlaqəli təhlükəsizlik məsələsi kimi dəyərləndirilir.
Starlink ilə təchiz edilmiş Rusiya PUA-ları tərəfindən mülki sərnişin qatarına terror hücumu
Rusiya tərəfindən Starlink-in hərbi pilotsuz uçuş aparatı əməliyyatlarında istifadəsinin nəticələrinə konkret nümunə olaraq, 291 sərnişin daşıyan 47/103 nömrəli Barvenkovo–Çop mülki gecə qatarına qarşı Rusiya hücum PUA-ları tərəfindən həyata keçirilmiş məqsədli hücum göstərilə bilər.
Mövcud məlumatlara əsasən Rusiya Silahlı Qüvvələri Shahed tipli üç hücum PUA-sından istifadə etmişdir. PUA-lar cəbhə xəttindən təxminən 77 kilometr aralıda yerləşən Yazıkove yaşayış məntəqəsi yaxınlığında qatarı yaxalamışdır. PUA-lardan biri lokomotivin qarşısındakı relslərə zərbə endirmiş, digər ikisi isə qatar tərkibinin orta hissəsində yerləşən sərnişin vaqonunu vurmuşdur.
Hücumun icrası hadisənin təsadüfi olmadığını, əksinə koordinasiyalı şəkildə həyata keçirildiyini göstərir. Pilotsuz sistemlərin operatorları real vaxt rejimində müşahidə imkanları vasitəsilə hücumun mülki sərnişinlərin olduğu vaqonlara yönəldiyini müəyyən edə bilmişdir.
Ukraynanın Fokus jurnalında dərc edilmiş məlumatlara görə, radio və müdafiə üzrə ekspert, Ukrayna müdafiə nazirinin müşaviri Serhiy Beskrestnov hücum zamanı istifadə olunan Shahed PUA-larının Starlink peyk rabitə sistemi ilə təchiz edildiyini bildirmişdir.
Beynəlxalq reaksiyalar və texniki imkanlar
Həmin axşam, 27 yanvar tarixində Polşanın xarici işlər naziri Radoslav Sikorski Rusiya ordusunun Starlink-dən istifadə imkanlarının məhdudlaşdırılması ilə bağlı Elon Mask-a açıq çağırış etmişdir. Çağırışa Elon Mask tərəfindən açıq şəkildə cavab verilmiş və hər hansı tədbirin görülməsi rədd edilmişdir.
Bu kontekstdə qeyd edilməlidir ki, SpaceX şirkəti texniki baxımdan ayrı-ayrı terminalların seçmə üsulla deaktiv edilməsinə imkan verən potensiala malikdir. 2023-cü ilin sentyabr ayında beynəlxalq mediada yer alan məlumatlara əsasən, Elon Maskın 2022-ci ildə müvəqqəti işğal altında olan Krım ərazisində Starlink peyk rabitəsinin gizli şəkildə söndürülməsi barədə göstəriş verdiyi bildirilmişdir. Bu addımın Ukraynanın müvəqqəti işğal altında olan Sevastopol limanlarında Qara dəniz donanmasının gəmilərinə qarşı dəniz PUA-ları ilə planlaşdırdığı əməliyyatın qarşısını almaq məqsədi daşıdığı qeyd edilmişdir.
Genişmiqyaslı beynəlxalq diqqət və intensiv media işıqlandırmasının gələcək mövqelərə təsir göstərə biləcəyi istisna edilmir. Rusiya PUA hücumlarında Starlink-dən istifadəyə dair nüfuzlu beynəlxalq media orqanlarında çoxsaylı dərclərin aparılması bu texnologiyanın mülki əhaliyə qarşı istifadəsi ilə bağlı yaranan təhlükəsizlik riskləri barədə məlumatlılığın artırılmasına töhfə verə bilər. Bu risklər yalnız Ukraynanı deyil, daha geniş beynəlxalq konteksti də əhatə edir.
İnformNapalm-dan digər məqalələri oxuyun
- Müharibə zamanı Rusiya dövlət sektorunun yüksək səviyyəli rəhbərlərinin ölümləri
- Rusiya müdafiə nazirinin müavini Pavel Fradkovdan sızdırılmış e-poçt
- CyberStorm-256 və İnformNapalm, Hindistandan Rusiyaya edilən sanksiyalı hərbi göndərişləri maneə törədir
Veb saytımıza bir link paylaşdığınız üçün çox sağ olun! Creative Commons – Attribution 4.0 International – CC BY 4.0. Facebook, Twitter və Telegram’da İnformNapalm səhifələrini oxuyun.
İnformNapalm-ın heç bir hökumət və ya sponsor tərəfindən maliyyə dəstəyi yoxdur. Yeganə sponsorlarımız fərdi könüllülər və oxuculardır. Siz həmçinin Buymeacoffee vasitəsilə aylıq mini ianələr etməklə İnformNapalm-a dəstək ola bilərsiniz.
