W ostatnich latach w niektóry państwach UE pojawiły się różnego rodzaju ugrupowania samoobrony, popierane przez Federację Rosyjską  – na przykład jedno z takich ugrupowań działa w Bułgarii. Europa Środkowa nie uniknęła tej dywersyjnej działalności wrogiego państwa. Niniejszy tekst jest poświęcony pojawieniu się i działalności tak zwanego „pospolitego ruszenia” w Czechach i Słowacji.

Dla zrozumienia aktualnych wydarzeń w Europie Środkowej w szerszym kontekście trzeba powrócić do niedalekiej przeszłości – do początku lat 90-tych, kiedy z inicjatywy ówczesnych władz krajów Grupy Wyszehradzkiej wycofano sowieckie wojska. Ów porewolucyjny okres był pełen nadziei i euforii, lecz w panującym chaosie zapomniano o kilku ważnych rzeczach. Większym problemem był wtedy tymczasowy brak czeskiego i słowackiego wywiadu, ponieważ bezpiekę (StB) podporządkowaną Moskwie rozformowano praktycznie bez uprzedzenia, natomiast nowe organizacje były budowane od zera – utworzono Federalną Służbę Bezpieczeństwa FBIS, która po rozpadzie Czechosłowacji została przekształcona w BIS i SIS.

W tym samym okresie z powodzeniem wykonano wycofanie wojsk, jednak zapomniano o rozgałęzionej sowieckiej siatce agenturalnej, która została w byłej Czechosłowacji, praktycznie nie przerywając pracy. W latach 90-tych niektórzy sowieccy, a później rosyjscy agenci brali udział w rozkradaniu przedsiębiorstw państwowych. Po 2000 roku sytuacja na pewien czas wyhamowała, aż do 2004 r. kiedy Czech wstąpiły do Unii Europejskiej. Wtedy czeski rząd rozpoczął negocjacje ze Stanami Zjednoczonymi o o rozmieszczeniu w Czechach radarów obrony przeciwrakietowej. To bardzo nie spodobało się Rosji, mniej więcej w latach 2006-2007 działalność rosyjskiego wywiadu w Czechach znacznie zaktywizowała się, co w końcu wpłynęło na opinię społeczną, wywołując niechęć wobec rozmieszczenia tarczy antyrakietowej, powstaniu zrzeszenia „Nie dla baz wojskowych” kierowanego przez ambasadę Rosji. W końcu Stany zrezygnowały z pomysłu rozmieszczenia tarczy w Czechach.

Do 2001 r. trwał okres względnego spokoju, kiedy działalność rosyjskich służb specjalnych odbywała się „poddywanowo” – na przykład, wprowadzenie agentów do różnych organizacji pozarządowych i non-profit. Mniej więcej w 2012 r. w Czechach została utworzona grupa na Facebooku, a później inicjatywa społeczna Czechosłowaccy wojskowi-rezerwiści przeciwko wojnie planowanej przez dowództwo NATO. Organizacja działa przeważnie na portalach społecznościowych, od czasu do czasu urządza dla swoich członków ćwiczenia wojskowe. W 2013 r. w Słowacji utworzono ugrupowanie Słowaccy terminowcy (Slovenski branci). Jego członkami są przeważnie młodzi mężczyźni około 17-19 lat. „Terminowcy” mieli specjalne szkolenie w Rosji, w specnazie Głównego Zarządu Wywiadowczego, po powrocie do domu kontynuują szkolenie – czasem pod kierownictwem instruktora, który nieregularnie odwiedza Słowację, ucząc rosyjskiej sztuki walki „Sistiema”. Należy również wspomnieć o projekcie Orion, który udawał organizację promującą zdrowy tryb życia, w rzeczywistości jest punktem werbowania bojówkarzy. O działalności „Słowackich terminowców” opowiadał magazyn Tyden jeszcze w 2015 r.

Tym czasem w Czechach rozpada się organizacja „Czechosłowaccy woskowi-rezerwiści…”. Prawie natychmiast zostaje utworzona nowa organizacja – Samoobrona narodowa (Národní domobrana). Liderem jest oficer w stanie spoczynku, weteran Afganistanu, doktor medycyny Marek Obrtel. Wcześniej doktor Obrtel wchodził w skład „Czechosłowackich wojskowych-rezerwistów…”. Lecz on jest tylko twarzą dla PR-u, w rzeczywistości organizacją kierują inne osoby – niezbyt znany aktywista Vladimir Prokeš i aktywistka Soňa Csiffary. To oni podtrzymują kontakt z lewackim działaczem Michałem Ulvrem, związanym z rosyjską ambasadą w Czechach, o czym otwarcie mówią czeskie media (magazyn Respekt z 29 marca 2015 r.). Oprócz tego istnieją związki z partią polityczną Demokracja Narodowa (Národní demokracie) o mocnej orientacji nacjonalistycznej, jej liderem jest aktywista społeczny, narodowiec Adam B. Bartoš. „Samoobrona narodowa” jest bardzo aktywna na portalach społecznościowych. Wiosną tego roku wysłała swoją delegację na okupowane terytoria Wschodniej Ukrainy. O przebiegu wizyty dokładnie informowała na swoim profilu Facebook, łącznie z wideo z konferencji prasowej dostępnym po rosyjsku. Podczas wizyty czeska delegacja między innymi „uczyła się obrony republiki separatystycznej”. Po powrocie z niekontrolowanych przez Ukrainę terytoriów „Samoobrona Narodowa” opublikowała komunikat prasowy, w którym ogłosiła o otwarciu Centrum Informacyjno-Kulturalnego Donieckiej/Ługańskiej Republiki Ludowej w m. Ostrawa, konsulem została mianowana Nela Liskova – twarz organizacji „Samoobrona Narodowa” (informacja na stronie „Ministerstwa Spraw Zagranicznych DRL”, wideo z konferencji prasowej). Pod adresem „centrum” udało się znaleźć wyłącznie wpół zrujnowany budynek, który ewidentnie nie jest siedzibą żadnego centrum. Najprawdopodobniej mamy do czynienia ze zwykłą akcją PR-owską. W emblemacie „Samoobrony Narodowej” znajduje się głowa wilka – jak w podobnej bułgarskiej organizacji. Chociaż działalność „Samoobrony Narodowej” sprawia wrażenie wyłącznie operacji medialnej, nikt nie jest w stanie prognozować, w jakim kierunku ta dywersyjna działalność Rosji w Republice Czeskiej będzie rozwijała się w przyszłości. Organizacja „Słowaccy terminowcy” jest tym bardziej niebezpieczna, że jej członkowie już mieli szkolenie wojskowe w rosyjskim specnazie.Czescy i słowaccy politycy unikają komentarzy na temat „pospolitego ruszenia”, jeżeli są do tego zmuszeni udzielają pobieżnych i ogólnikowych informacji. Innym problemem jest populizm niektórych czeskich i słowackich polityków, korzystających z fobii względem uchodźców: przez swoje populistyczne deklaracje często grają na rękę rosyjskiej propagandzie. Struktury bezpieczeństwa obu krajów – policja i służby specjalne – są raczej bezbronne w tej sytuacji.

Artykuł przygotowany przez wolontariuszkę organizacji „Praski Majdan” Marketę Buncovą specjalnie dla InformNapalm

Zdjęcie tytułowe: Novinky.cz

(CC BY 4.0) Materiał przygotowany specjalnie dla strony InformNapalm.org, przy przedruku lub wykorzystaniu prosimy o obowiązkowe umieszczenie aktywnego linku do naszego projektu.