Aradaki karşıtlık belirgin. Rus saldırıları Ukrayna’daki üretime, depolamaya ve dağıtıma zarar veriyor. Buna karşılık Rusya’daki tütün pazarı devlete yüksek ve öngörülebilir gelirler sağlıyor. Dolayısıyla bu pazar, Rus devleti açısından önemli bir vergi tabanı oluşturuyor.

BAT’ye yönelik saldırı

BAT’ye yönelik saldırı, savaşın yarattığı risklerin sivil faaliyetleri de kapsadığını gösteriyor. Tütün sektörü bu örüntünün yalnızca bir parçasını oluşturuyor. Sivil üretim, ticaret ve lojistik faaliyetleri defalarca Rus saldırılarından etkilendi. Bunun sonucunda ortaya çıkan maliyetler, doğrudan zarar gören şirketlerin çok ötesine yayılıyor.

7 Eylül’de Rus İHA’ları, Çernihiv bölgesindeki Pryluky kentinde bulunan BAT tütün fabrikasına saldırdı. British American Tobacco saldırıyı doğruladı. Şirket, üretim alanları ve depolardaki hasarın değerlendirildiğini açıkladı.

Çalışanlar, sigara üretim bölümünün çatısında yangın çıktığını bildirdi. Nicotine Insider da saldırıyı üretim bölümüne doğrudan isabet olarak nitelendirdi. Dolayısıyla saldırı yalnızca depoları veya destek birimlerini etkilemedi. Fabrika, Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik geniş çaplı işgaline rağmen faaliyetini sürdürüyordu. BAT 2026 yılında Ukrayna’da yaklaşık 800 çalışanı bulunduğunu açıkladı. Bunların 400’den fazlası Pryluky’de çalışıyordu. Buradaki üretim, diğer bölgelerin yanı sıra Avrupa Birliği’ne, Orta Doğu’ya ve Orta Asya’ya ihraç ediliyordu.

Şirketin açıklamasına göre BAT’nin Ukrayna’daki faaliyetleri 2024 yılında 38 milyar grivnanın üzerinde vergi ve harç ödedi. Bu tutar BAT Ukraine’ın tüm faaliyetlerini kapsıyor. Dolayısıyla yalnızca Pryluky’deki fabrikaya ait değil. Saldırının ardından fabrika, Rusya’daki savaş yanlısı medya ortamında da gündeme geldi. Rus Z kanalı Rybar, fabrikayı “kayda değer bir hedef” olarak tanımladı. Kanal aynı zamanda tesisin faaliyetlerinin ölçeğine dikkat çekti.

Bu ifade, Rusya’nın tütün sektörüne yönelik özel bir saldırı kampanyası yürüttüğünü kanıtlamıyor. Ancak saldırının Rus savaş haberlerinde nasıl sunulduğunu gösteriyor. Ortaya çıkan hasar, önemsiz bir yan etki olarak değerlendirilmedi.

Önceki saldırılar

BAT, savaş sırasında varlıkları vurulan ilk büyük tütün şirketi değil. Philip Morris, Imperial Tobacco ve JTI da saldırılardan etkilendi. Üretim tesisleri, depolar ve diğer varlıklar zarar gördü veya imha edildi.

3 Mayıs 2022’de Philip Morris’in Harkiv bölgesindeki tesisinde yangın çıktı. Yangın, Rus bombardımanının ardından meydana geldi. Mahkeme belgelerinde yaklaşık 800 metrekarelik alanda hasar oluştuğu belirtiliyor. Bir ceza soruşturması, savaş hukukunun ve savaş teamüllerinin ihlaline ilişkindi. 28 Mayıs 2023’te Imperial Tobacco’nun Kyiv’deki fabrikası zarar gördü. Fabrika o sırada faaliyetteydi. Saldırı, daha geniş çaplı bir Rus saldırısının parçasıydı. Forbes’a göre en az bir duvar yıkıldı.

Fabrika o dönemde Philip Morris için de üretim yapıyordu. Philip Morris, o sırada Harkiv bölgesindeki kendi fabrikasını kullanamıyordu. Şirketin tesisi 30 Ocak 2026’da yeniden vuruldu. Bir Rus füzesi depo binasına isabet etti. Yangın 5.000 metrekareden fazla alanı etkiledi. Şirket daha sonra hasarı yaklaşık 16 milyon dolar olarak tahmin etti. Ayrıca 8 Temmuz’da Kyiv’deki bir depo imha edildi. Depoda Philip Morris’in nihai ürünleri bulunuyordu.

Şirket bu olayı, geniş çaplı işgalin başlamasından bu yana gerçekleşen dördüncü saldırı olarak tanımladı. 5 Ağustos gecesi JTI Ukraine’ın Kyiv bölgesindeki deposu imha edildi. Depoda nihai ürünler bulunuyordu. Imperial Brands Ukraine aynı zamanda distribütörlerin ve ticari ortakların elindeki ürünlerin de kaybedildiğini açıkladı.

BAT fabrikası 7 Eylül’de vurulduğunda saldırı bu nedenle münferit bir olay değildi. Daha önce oluşmuş bir saldırılar dizisinin devamı niteliğindeydi. Birçok tütün şirketinin üretim tesisleri, depoları veya diğer varlıkları daha önce zarar görmüştü.

Sivil ekonomiye yönelik saldırılar

Bu örüntü tütün sektörüyle sınırlı değil. 3 Eylül’de Kyiv dışında bulunan Coca-Cola fabrikası, Rus İHA’larının saldırısında hasar gördü. Reuters, bu bilgiyi American Chamber of Commerce in Ukraine Başkanı Andy Hunder’a doğrulattı. BAT’ye yönelik saldırının ertesi günü Pryluky’deki Epicentr alışveriş merkezi de vuruldu. Aynı gece Odesa dışındaki “7. Kilometre” pazarında bulunan ticari yapılar zarar gördü. Bu saldırıların ortak noktası, sivil ekonomik faaliyetleri etkilemiş olmalarıdır.

Forbes, bu gelişmeyi Ukraynalı şirketler açısından yeni bir aşama olarak tanımladı. Şirketler depolarını farklı noktalara dağıtmak ve paralel lojistik zincirleri kurmak zorunda kalıyor. Ayrıca depolama ve dağıtımın nasıl düzenleneceğini de değiştirmeleri gerekiyor. Bu nedenle saldırılar, doğrudan etkilenen yerlerin çok ötesinde maliyet yaratıyor. Şirketler daha geniş güvenlik paylarına ve daha fazla yedek çözüme ihtiyaç duyuyor. Aynı zamanda sigorta, taşımacılık ve depolama maliyetleri de artıyor.

Rusya’nın tütün pazarı

Rusya’daki tütün pazarı tamamen farklı bir büyüklüğe sahip. Rosstat verilerine göre 2025 yılında 209 milyar sigara üretildi. Bu, günde yaklaşık 573 milyon sigaraya karşılık geliyor. Üretim, 2024’e göre yüzde 7,5 daha yüksekti. Rosstat, Ocak-Temmuz 2026 döneminde 120 milyar sigaranın daha üretildiğini kaydetti. Dolayısıyla her yıl yüz milyarlarca sigaradan söz ediliyor.

Bu, önemsiz bir pazar değil. Satışlar Rus devletine yüksek ve düzenli vergi gelirleri sağlıyor. Aynı zamanda uluslararası tütün şirketleri Rusya’da hâlâ büyük pazar paylarına sahip. Bu nedenle tütün sektörü devletin vergi gelirleri açısından önem taşıyor. Maliyetli bir savaş sürerken sektörden yüksek gelir elde ediliyor. Ayrıca sektör, devlete düzenli ve görece istikrarlı bir vergi tabanı sağlıyor.

Rusya’da JTI ve PMI

Japan Tobacco International kendisini Rusya’da pazar lideri olarak tanımlıyor. 2026 yılının ilk çeyreğinde JTI, geleneksel tütün ürünleri pazarının yüzde 41,2’sine sahipti. Bu bilgi JT Group’un raporlarında yer alıyor.

Isıtılmış tütün ürünleri de hesaba katıldığında JTI’ın toplam tütün pazarındaki payı yüzde 35,6’ya ulaşıyordu. Şirketin Rusya’da dört üretim tesisi bulunuyor. Bunlardan ikisinde nihai tütün ürünleri üretiliyor. Diğer ikisi ise ham tütünün işlenmesinde kullanılıyor.

Geniş çaplı işgalin başlamasından dört buçuk yıl sonra JTI hâlâ pazardaki baskın aktörlerden biri. Şirket, geleneksel segmentin beşte ikisinden fazlasını kontrol ediyor. Dolayısıyla uluslararası şirketler Rusya’daki tütün pazarında hâlâ büyük önem taşıyor.

Philip Morris International da Rusya’dan ayrılmadı. PMI, yaklaşık 3.200 çalışanı bulunduğunu belirtiyor. Şirketin ülkede ayrıca iki üretim tesisi bulunuyor. Şirketin açıklamasına göre Rusya pazarında satılan tüm PMI sigaraları ülkede üretiliyor.

Rusya, grup açısından ekonomik önemini de koruyor. 2025 yılında Rusya pazarı, küresel sevkiyat hacminin yaklaşık yüzde 9’unu oluşturdu. Bu rakam sigaraları ve ısıtılmış tütün ürünlerini kapsıyor. Aynı zamanda Rusya, PMI’ın küresel net gelirlerinin yaklaşık yüzde 6’sını oluşturdu.

PMI, ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu’na (SEC) sunduğu yıllık raporda, 2025 yılında Rusya’da 348 milyon dolar kurumlar vergisi ödediğini açıkladı. Bu tutar 2022 seviyesinin belirgin biçimde üzerindeydi. Ukrayna’nın yolsuzluğu önleme kurumu o yıl için 136 milyon doların biraz üzerinde bir tutar belirtmişti.

BAT ve Imperial Brands

British American Tobacco farklı bir konumda bulunuyor. Şirket, Rusya ve Belarus’taki faaliyetlerini Eylül 2023’te sattı. Alıcı, yerel şirket yöneticilerinden oluşan bir konsorsiyumdu.

BAT, bu işlemden sonra söz konusu ülkelerde artık faaliyet göstermeyeceğini açıkladı. Şirket ayrıca devam eden satışlardan ekonomik bir menfaat sağlamayacağını belirtti. Eski faaliyetler Rusya’da ITMS Group adı altında devam etti.

Imperial Brands ise Rusya’daki varlıklarını daha önce elden çıkardı. Yerel yatırımcılara devir işlemi Nisan 2022’de tamamlandı. Şirketin yıllık raporuna göre işlem 20 milyon İngiliz sterlini karşılığında gerçekleştirildi.

Uluslararası şirketlerin Rusya’daki doğrudan varlığı değerlendirildiğinde JTI ve PMI bu nedenle en önemli aktörlerdir. Her iki şirketin de Rusya’da kapsamlı faaliyetleri devam ediyor. Aynı zamanda önemli pazar paylarına sahipler.

Tütün vergilerinden bir trilyon rublenin üzerinde gelir

En önemli rakam Rusya devlet bütçesinde yer alıyor. 2026 yılında yurt içinde üretilen tütün ürünlerinden alınan özel tüketim vergilerinin yaklaşık 1,036 trilyon ruble gelir sağlaması bekleniyor. 2025 yılı için tahmin yaklaşık 981,9 milyar rubleydi. Böylece öngörülen gelir yaklaşık yüzde 5,5 artıyor. İthal tütün ürünlerinden alınan özel tüketim vergilerinin de yaklaşık 46,6 milyar ruble gelir sağlaması bekleniyor. Bu gelirler de federal bütçeye aktarılıyor.

Rusya’nın federal gelirleri 2026 yılı için yaklaşık 40,283 trilyon ruble olarak bütçelendirildi. Yurt içinde üretilen tütün ürünlerinden alınan özel tüketim vergileri, federal gelirlerin yaklaşık yüzde 2,57’sine karşılık geliyor. Bu, federal gelirlerdeki yaklaşık her 39 rubleden biri anlamına geliyor. Kamuya açık bütçede ulusal savunma için ayrılan kalem yaklaşık 12,9305 trilyon ruble düzeyinde. Tütün vergilerinden elde edilen gelir, bu tutarın yaklaşık yüzde 8’ine karşılık geliyor. Karşılaştırma, tütün satışlarından elde edilen vergi gelirlerinin büyüklüğünü ortaya koyuyor.

Tütün vergilerinden elde edilen gelirler askerî harcamalara tahsis edilmiş değildir. Devlet bütçeleri bu şekilde işlemez. Bununla birlikte bu gelirler, diğer vergi gelirlerine, borçlanmaya veya başka devlet gelirlerine duyulan ihtiyacı azaltır. Bu durum, Rusya devlet bütçesi üzerindeki baskının arttığı bir dönemde özellikle önemlidir. Reuters’a göre bütçe açığı Ocak-Temmuz 2026 döneminde gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 2,8’ine ulaştı. Yıllık hedef yüzde 1,6’dır.

Kalibr ile karşılaştırma

Bir trilyon ruble, ölçeğini kavramanın zor olduğu bir tutardır. Bu nedenle büyüklüğü somutlaştırmak amacıyla bir Rus füze sözleşmesi kullanılabilir. Militarnyi Ekim 2025’te tedarik verilerini yayımladı.

Belgeler, 3M14 Kalibr tipi 450 seyir füzesine ilişkindi. Teslimatların 2025 ve 2026 yıllarında gerçekleştirilmesi öngörülüyordu. Sözleşme bedelinin füze başına yaklaşık 168 milyon ruble olduğu tahmin edildi.

Bu fiyat üzerinden 1,036 trilyon ruble, yaklaşık 6.170 Kalibr füzesinin sözleşme değerine karşılık geliyor. Karşılaştırma yalnızca tutarın büyüklüğünü göstermek amacı taşıyor. Rusya’nın gerçekte kaç füze üretebileceğine ilişkin herhangi bir sonuç ortaya koymuyor.

Bu, Rusya’nın bir yıl içinde bu kadar çok füze üretebileceği anlamına gelmiyor. Üretim; kapasite, bileşenler, personel ve teslim süreleriyle sınırlıdır. Tütün vergilerinden elde edilen gelirler de belirli füze sözleşmeleri için doğrudan kullanılmıyor.

Buna rağmen karşılaştırma, yasal tütün pazarından elde edilen vergi gelirlerinin büyüklüğünü gösteriyor. Tutar, gelişmiş silah sistemlerinin maliyetleriyle karşılaştırıldığında bile önemlidir. Ayrıca PMI’ın ödediği kurumlar vergisi bu özel tüketim vergisi gelirlerine dahil değildir.

Pazarın dayanıklılığı

Tek bir fabrikadaki aksama, otomatik olarak aynı ölçüde vergi kaybına yol açmaz. Tüketiciler diğer yasal üreticilerin ürünlerini satın alabilir. Bu durumda devlet özel tüketim vergisi geliri elde etmeye devam eder. Büyük şirketlerin ayrıca stokları ve alternatif taşıma olanakları bulunur. Tedarik zincirlerini yeniden düzenleyebilir ve dağıtımın bir bölümünü başka yerlere kaydırabilirler. Bu nedenle Rusya pazarı önemli bir uyum sağlama kapasitesine sahiptir.

Daha büyük ekonomik etkilerin ortaya çıkması için uzun süreli ve tekrarlanan aksaklıklar gerekir. Bu tür aksaklıklar taşıma ve güvenlik maliyetlerini artırabilir. Sigorta ve depolama da daha pahalı hâle gelebilir. Aynı zamanda şirketlerin kârlılığı düşebilir. Fiyatlar yükselebilir ve yatırım riskleri artabilir. Talebin yasa dışı ticarete kayması hâlinde devlet hem özel tüketim vergisi hem de katma değer vergisi gelirlerini kaybeder.

Bu nedenle tek tek tesislerde yaşanan sorunlar, devletin tütünden elde ettiği yüksek gelirlerin otomatik olarak ortadan kalkacağı anlamına gelmez. Pazarın büyüklüğü önemli bir dayanıklılık sağlar. Bununla birlikte pazar, üretim ve dağıtımın işler durumda olmasına bağımlıdır.

Rus askerî personeli arasında nikotin kullanımı

Tütün pazarının önemi yalnızca devletin vergi gelirleriyle sınırlı değildir. Sigara ve diğer nikotin ürünleri Rus askerî personeli arasında da yaygın biçimde kullanılıyor. Bu durum, sürekli ve yüksek düzeyde bir talep yaratıyor. 1 Ağustos 2026 itibarıyla Rusya Silahlı Kuvvetlerinin resmî olarak belirlenen toplam personel sayısı 2.426.130’dur. Bunların 1.535.000’i askerî personeldir. Bu rakam, resmî olarak belirlenen personel sayısını ifade eder; fiilen görev yapan kişilerin doğrulanmış sayısını göstermez.

Putin, 12 Haziran’da 700.000’den fazla kişinin Ukrayna’ya karşı yürütülen savaşa katıldığını açıkladı. Bu bilgi bağımsız olarak doğrulanmış değildir. Bununla birlikte Rus yönetiminin açıkladığı ölçek hakkında bir fikir veriyor. 2026 tarihli bir Rus araştırması, savaşa katılmış 1.135 kişiyi kapsadı. Katılımcıların yüzde 67,2’si tütün veya nikotin ürünleri kullanıyordu. Bu kullanıcıların yüzde 60,2’sinde yüksek düzeyde nikotin bağımlılığı bulunuyordu.

Yalnızca yüzde 5,9’u tütün veya nikotin ürünlerini kullanmaya savaşa katıldığı dönemde başladığını belirtti. Dolayısıyla çoğunluk bu ürünleri daha önce kullanmaya başlamıştı. Nikotin bağımlılığı büyük ölçüde savaşa katılımdan önce de mevcuttu. Sivil nüfustaki Rus erkeklerin yaklaşık yüzde 36,5’i 2024 yılında bu tür ürünleri kullanıyordu. İki örneklem doğrudan karşılaştırılabilir değildir. Araştırma, Rus askerî gücünün tamamını temsil etmemektedir.

700.000 kişinin yüzde 36,5’i esas alındığında sonuç yaklaşık 256.000 kullanıcıdır. Yüzde 67,2 oranı esas alındığında ise sonuç yaklaşık 470.000 olur. Her iki hesaplama da varsayımsaldır. Bu nedenle bu rakamlar, Rus askerî personeli arasındaki gerçek kullanıcı sayısına ilişkin veriler olarak değerlendirilmemelidir. Yalnızca olası ölçeği gösterirler. Söz konusu sayı yüz binlerce kişi olabilir.

Nikotin ürünlerine talep

Nikotin bağımlılığının ekonomik sonuçları da vardır. 2026 tarihli bir Rus araştırmasında sigara fiyatları tüketicilerin satın alma gücüyle karşılaştırıldı. Satışların satın alma gücüne göre esnekliği 0,36 olarak tahmin edildi. Araştırmacılar, satın alma gücündeki düşüşün her zaman sigara satışlarında keskin bir azalmaya yol açmadığını belirledi. Bazı tüketiciler bunun yerine daha ucuz markalara yöneliyor. Diğerleri ise daha düşük fiyat sunan satış kanallarını tercih ediyor.

Nikotin bağımlısı kişi sayısının yüksek olması hâlinde aynı eğilim, büyük bir askerî güç içinde de önem kazanabilir. Yasal pazardaki aksaklıkların talebi ortadan kaldırması gerekmez. Tüketiciler bunun yerine başka ürünlere ve farklı satın alma kanallarına yönelebilir. Tüketim daha ucuz ürünlere veya resmî olmayan satış kanallarına kayabilir. Sahte ve yasa dışı ürünlere yönelik talep de artabilir. Bu durumda devlet vergi geliri kaybetme riskiyle karşı karşıya kalır.

Bu nedenle tütün pazarı Rusya açısından çeşitli nedenlerle ekonomik önem taşıyor. Devlete yüksek özel tüketim vergisi gelirleri sağlıyor. Aynı zamanda ürünlere yönelik yüksek ve görece istikrarlı bir talep bulunuyor.

Sonuç

Pryluky’deki BAT tesisine yönelik saldırı, Rusya’nın tütün sektörüne karşı özel bir kampanya yürüttüğünü kanıtlamıyor. Ancak bu saldırıdan önce de bir dizi saldırı gerçekleşmişti. Philip Morris, Imperial Tobacco ve JTI da etkilendi. Bu gelişme ayrıca daha geniş bir örüntünün parçasıdır. Rus saldırıları Ukrayna’daki üretimi, depolamayı, ticareti ve lojistiği tekrar tekrar etkiliyor. Maliyetler, doğrudan zarar gören yerlerin çok ötesine yayılıyor.

Rusya tarafında ise durum farklıdır. Ülke yılda 200 milyardan fazla sigara üretiyor. Uluslararası şirketler hâlâ büyük pazar paylarına sahip. Devlet aynı zamanda 2026 yılında tütün ürünlerinden alınan özel tüketim vergilerinden bir trilyon rublenin üzerinde gelir elde etmeyi öngörüyor. Bu nedenle tütün pazarı ekonomik açıdan tali bir unsur değildir. Rus devleti açısından önemli bir vergi tabanı oluşturuyor.

Ekonomik asimetri belirgindir. Rusya, Ukrayna’daki üretim ve ticaretin maliyetlerini artırabilir. Buna karşılık Rus devleti de işleyen sivil ekonomik sistemlere bağımlıdır. Vergi gelirlerinin ve tüketimin sürdürülebilmesi için bu sistemlerin işlemesi gerekiyor. Bu nedenle savaşın ekonomik sonuçları cephe hattında sona ermiyor. Fabrikalara, depolara, taşımacılığa ve devlet bütçelerine kadar uzanıyor.

Sonuçlar günlük tüketimi de kapsıyor. Bu nedenle savaşın ekonomik etkilerinin mutlaka tek yönlü olması gerekmiyor.

Makale Ashton Berson tarafından İnformNapalm için hazırlanmıştır.

Ayrıca okuyun: Almanya’nın, Leipzig/Halle Havalimanı’nda patlayıcı yüklü bir İHA ile yaşanan olayın arkasında Rusya’nın bulunduğu yönündeki değerlendirmesi, Avrupa Birliği içinde daha geniş kapsamlı bir siyasi tartışmayı gündeme taşıdı.

İnformNapalm’dan diğer makaleleri okuyun

• Wildberries, İHA saldırıları ve siber operasyonların çapraz ateşinde
• Ukrayna Donanması’ndan Kırım’daki Bastion kıyı füze sistemine saldırı
• Rusya’nın 2026–2027 İHA tehdidi ve Ukrayna’dan NATO’ya çıkarılacak dersler

Kaynağa link atarak paylaşırsanız seviniriz! Creative Commons – Attribution 4.0 International – CC BY 4.0. Facebook, X ve Telegram’da İnformNapalm’ın sayfalarını takip edin.

İnformNapalm’ın herhangi bir hükümetten veya sponsordan mali desteği yoktur. Tek sponsorumuz bireysel gönüllüler ve okuyuculardır. Ayrıca BuyMeACoffee aracılığıyla aylık mini bağışlar yaparak İnformNapalm’ı destekleyebilirsiniz.