Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy’nin 1 Eylül’de yaptığı açıklama ve The Atlantic’in Moskova çevresindeki hava trafiğini sürekli olarak aksatmaya yönelik bir Ukrayna planına ilişkin aktardığı bilgiler, bu etkinin artık Rusya’ya karşı daha sistematik bir baskı aracına dönüşmeye başladığı izlenimini doğuruyor.

Zelenskiy’den Rus hava sahasındaki değişen güvenlik koşullarına ilişkin uyarı

Zelenskiy’nin 1 Eylül’de yaptığı açıklama, Ukrayna’nın uzun menzilli sistemleri kullanımında yeni bir aşamaya işaret edebilir. Mesaj fiilen uluslararası hava yolu şirketlerine, sigorta şirketlerine ve hava yolu şirketleri hâlen Rus hava sahasını kullanan devletlere yönelikti.

Zelenskiy’ye göre Rusya’nın başlattığı savaşın sonucu olarak Rus hava sahası fiilen kapanacak. Bununla birlikte Ukrayna’nın sivil uçakları tehdit etmediğini vurguladı. Risk, Rus hava sahasındaki Ukrayna insansız hava araçlarının sayısının artmasının beklenmesinden ve bu nedenle sivil havacılığın değişen güvenlik koşullarına uyum sağlamak zorunda kalmasından kaynaklanıyor.

Rus havalimanları üzerindeki hava sahasının güvenliği müzakere başlığı hâline geldi

Zelenskiy’nin açıklamasının önemli bir bölümü diplomasiyle ilgiliydi. Zelenskiy, ABD’nin talebi üzerine Ukrayna’nın 25–27 Ağustos tarihlerinde Moskova ve St. Petersburg’a yönelik saldırılara ara verdiğini doğruladı. Zelenskiy’ye göre başka bir ülke de Vladivostok yönündeki saldırılara geçici olarak ara verilmesi talebiyle Ukrayna’ya başvurmuştu. Buradaki ilke, Ukrayna’nın diplomatik gerekçelerle ve müzakereleri kolaylaştırmak amacıyla belirli dönemlerde ve belirli yönlerde Rus hava sahasının bazı bölümlerinde insansız hava aracı kullanmaktan kaçınabilmesidir. Bununla birlikte Rusya savaşı sürdürdüğü müddetçe Ukrayna’ya ait insansız hava araçlarının ve diğer uzun menzilli sistemlerin Rus hava sahasına ulaşma riski devam edecektir. Bu durum Rusya’yı havalimanlarını kapatmaya veya sivil hava trafiğini kısıtlamaya zorlayabilir.

Dolayısıyla Zelenskiy’nin açıklaması, söz konusu riskin geçici olarak azaltılmasının uluslararası mutabakatların bir unsuru hâline gelebileceğini gösteriyor. Zelenskiy’ye göre Rus hava sahasının yeniden bütünüyle güvenli hâle gelmesi, ancak savaşın sona erdirilmesi yönünde gerçek ilerleme sağlandığında mümkün olabilir. Bu nedenle Rus hava sahasının güvenliği artık yalnızca bir uçuş emniyeti meselesi değil, diplomatik müzakerelerde de önem taşıyabilecek bir konudur.

Hava taşımacılığı piyasası şimdiden tepki verdi

İlk somut sonuçlar neredeyse anında görüldü. Rusya’nın başkentindeki havalimanlarında yeni kısıtlamaların devreye sokulduğu 2 Eylül gecesi Türk hava yolu şirketleri Moskova’ya ve Moskova’dan yapılacak çok sayıda seferi iptal etti. Pegasus Hava Yolları, Antalya ve İzmir’den Moskova’ya gitmekte olan iki uçağını geri çevirdi. Bu karar, Vnukovo Havalimanı’nda Rus makamlarının güvenlik tedbirini resmen devreye almasından önce verildi. Söz konusu tedbir, yetkili makamların hava sahasının tehdide maruz kaldığını değerlendirmesi hâlinde hava trafiğinin geçici olarak kısıtlanması anlamına geliyor. Pegasus ve Türk Hava Yolları’nın Moskova’ya yönelik başka birçok seferi de iptal edildi. Rusya borsası da gelişmeye tepki verdi. Zelenskiy’nin açıklamasının ardından Rusya’nın en büyük hava yolu şirketi Aeroflot’un hisseleri, Moskova Borsası’ndaki akşam işlemlerinde yüzde 5’in üzerinde değer kaybetti.

Dolayısıyla açıklama yalnızca Kremlin’e ve Rus kamuoyuna değil, hava yolu ve sigorta şirketlerine de yöneliktir. Havacılık sektörü açısından bu tür riskler, geleneksel ekonomik yaptırımlardan farklı bir işleyişe sahiptir. Bir hava yolu veya sigorta şirketinin bir güzergâhı aşırı riskli olarak değerlendirmesi ya da güzergâhın sürekli kesintilere uğraması durumunda yeni bir siyasi karara veya resmî yasağa gerek kalmaz.

Seferler yalnızca operasyonel risk değerlendirmelerine dayanılarak iptal edilebilir, ertelenebilir veya başka güzergâhlara yönlendirilebilir. Bu nedenle hava sahasındaki aksamalar, yeni resmî yaptırımlar veya uluslararası kısıtlamalar yürürlüğe girmeden çok önce ekonomik sonuçlar doğurabilir. Bu durum, sivil havacılığı Rusya açısından özellikle hassas bir sektör hâline getiriyor.

Moskova’daki geçit töreninden hava trafiğine yönelik uyarılara

Ukrayna daha önce de benzer bir siyasi mesaj verme yöntemine başvurmuştu. Zelenskiy, 8 Mayıs 2026 tarihinde çıkardığı 374/2026 sayılı kararnameyle 9 Mayıs’taki geçit töreninin Moskova’da düzenlenmesine resmen onay verdi. Etkinlik süresince Kızıl Meydan’da koordinatları belirlenmiş bir alan, Ukrayna’nın silah kullanımına ilişkin planlamasının dışında bırakıldı. Açıklama biçimsel olarak siyasi bir provokasyon şeklinde algılanabilse de aynı zamanda belirlenmiş koordinatları ve zaman aralığı bulunan somut bir askerî mesajdı. Bu nedenle hem Rusya’da hem de ülke dışında ciddiye alındı.

Şimdi kapsam daha geniş. Zelenskiy’nin mesajı artık Kızıl Meydan’daki tek bir etkinliğin katılımcılarına değil, uluslararası havacılık piyasasına yöneliktir. Mesaja göre Rus hava sahasını kullanmanın taşıdığı riskler, hava yolu ve sigorta şirketlerinin hesaba katması gereken somut bir operasyonel etken olarak değerlendirilmelidir.

Sivil hava trafiğini aksatmayı amaçlayan bir Ukrayna planı

Ağustos ayında The Atlantic gazetesi, kaynaklarına dayandırdığı haberinde, kod adının M&M olduğu belirtilen bir Ukrayna planından söz etti. Planın, Moskova çevresindeki hava trafiğini sürekli biçimde aksatmak amacıyla çok sayıda düşük maliyetli otonom insansız hava aracının kullanımına dayandığı bildiriliyor. Ancak Ukrayna makamları, M&M’in resmî bir operasyon adı olduğunu veya planın The Atlantic’in anlattığı biçimde uygulandığını kamuoyu önünde doğrulamış değil.

Gazeteye göre öncelikli amaç sivil havalimanlarına saldırmak değil. Bunun yerine çok sayıda insansız hava aracının hava sahasında sürekli bir risk oluşturması ve Rusya’yı hava trafiğini bizzat kısıtlamak zorunda bırakması öngörülüyor. Aksamaların yeterli ölçüde yaygınlaşması hâlinde uluslararası hava yolu ve sigorta şirketleri de Moskova seferlerini aşırı riskli veya güvenilmez olarak değerlendirmeye başlayabilir.

Bu yöntemle Moskova’daki havalimanları doğrudan saldırı hedefi hâline gelmeden etkilenebilir. Tekrarlanan kapanmalar ve gecikmeler, uluslararası hava yolu şirketlerini Rusya’nın başkentine yaptıkları seferleri azaltmaya veya tamamen durdurmaya yöneltebilir. Bu da Rus siyasi ve ekonomik elitinin tecritini artırarak Kremlin üzerinde ek ekonomik ve siyasi baskı oluşturabilir.

The Atlantic ayrıca tek bir gecede bine kadar küçük otonom insansız hava aracının kullanılabileceğini yazdı. Gazetenin muhabiri Simon Shuster, 2 Eylül’de, kendisine daha önce M&M hakkında bilgi veren kaynaklardan birinin Zelenskiy’nin açıklamasının bu yaklaşımın uygulamaya geçirilmeye başlandığı anlamına geldiğini düşündüğünü belirtti.

Bununla birlikte bu, Ukrayna hükümetinin resmî açıklaması değil, bir gazetecilik kaynağının aktardığı bilgidir. Bu nedenle M&M, kamuoyu önünde doğrulanmış bir Ukrayna operasyonu olarak değil, The Atlantic’in haberleştirdiği bir plan olarak tanımlanmalıdır. Buna karşılık planın temelindeki stratejik ilke Ukrayna Cumhurbaşkanı tarafından kamuoyu önünde dile getirilmiştir. Ukrayna’ya ait uzun menzilli insansız hava araçlarının Rus hava sahasındaki varlığı, sivil havalimanları saldırıların hedefi olmasa bile, tek başına Rusya’yı sivil hava trafiğini kısıtlamaya zorlayabilir.

İnformNapalm bu etkiyi daha önce ele almıştı

İnformNapalm’ın düzenli okurları açısından bu mekanizma yeni değil. İnformNapalm, 2025 yılında “2025 yazında 30’dan fazla Rus havalimanı tekrarlanan hava sahası kapatmalarından etkilendi” başlıklı bir analiz ve infografik yayımladı.

Moskova’daki Şeremetyevo Havalimanı’nın IATA kodu SVO’dur. Aynı harfler, Rusçada sözde “özel askerî operasyon” ifadesinin kısaltması olarak da kullanılmaktadır. İnformNapalm, savaşın sonuçlarının giderek Moskova’ya da ulaştığını anlatmak amacıyla daha önce bu sözcük oyununa göndermede bulunmuştu.

2025 yılı boyunca belirgin bir örüntü ortaya çıktı. Ukrayna’ya ait insansız hava araçlarının hava trafiğini etkilemek için sivil havalimanlarına saldırması gerekmiyordu. Uzun menzilli insansız hava araçlarının büyük hava ulaşım merkezlerinin yakınında bulunması bile Rusya’nın hava trafiğini defalarca kısıtlamasına veya durdurmasına yol açtı. 2025 yazında 30’dan fazla Rus havalimanında tekrarlanan kısıtlamalar kaydedildi. Rusya’nın farklı bölgelerinde neredeyse her gün uçuş yasakları uygulanması; gecikmelere, uçakların farklı rotalara yönlendirilmesine ve yolcu trafiğinde geniş çaplı aksamalara yol açtı.

Eylül 2025’te İnformNapalm ekonomik sonuçlara da dikkat çekti. Söz konusu değerlendirmede, Rus havalimanları üzerindeki hava sahasının kapatılmasının Rusya açısından ekonomik kayıplara yol açtığı vurgulandı. Ukrayna’ya ait bir insansız hava aracının uçuş rotasının büyük bir havalimanının yakınından geçmesi hâlinde Rus makamları güvenlik gerekçesiyle sivil hava trafiğini geçici olarak durdurabilir.

Mekanizma basittir. Bir insansız hava aracı askerî bir hedefe, bir petrol ya da gaz hedefine veya başka bir hedefe doğru ilerliyor olabilir. Uçuş rotası büyük bir hava ulaşım merkezinin yakınından geçerse Rusya güvenlik gerekçesiyle hava sahasını kapatabilir. Böylece sivil havalimanı saldırının hedefi olmasa dahi ek ekonomik ve lojistik kayıplar ortaya çıkar.

Yan etkiden sistematik baskı aracına

Bu mekanizmanın neden ancak şimdi sistematik bir baskı aracına dönüşüyor gibi göründüğü kesin olarak bilinmiyor. Ukrayna, geçmişte büyük Rus hava ulaşım merkezleri üzerinde sürekli baskı kurmaya yetecek sayıda uzun menzilli sisteme sahip olmayabilir. Daha düşük maliyetli insansız hava araçlarının ve otonom sistemlerin üretiminin de ölçeklendirilmesi gerekmiş olabilir.

Ukrayna’nın, hava yolu şirketlerinin Rus hava sahasını hâlen yoğun biçimde kullandığı ülkeler açısından doğabilecek diplomatik sonuçları hesaba katmış olması da mümkündür. Bir diğer olası açıklama, uzun menzilli sistemlerin kullanım stratejisinin değişmiş olmasıdır. Başka nedenler de bulunabilir. Bununla birlikte İnformNapalm’ın daha 2025’te Ukrayna’nın uzun menzilli saldırılarının bir sonucu olarak tanımladığı ekonomik etkinin artık daha sistematik bir rol üstlenmeye başladığı söylenebilir.

Ukrayna’nın bu etkiyi yaratmak için Rus sivil havalimanlarını fiilen kapatması gerekmiyor. Rusya’nın hava trafiğini düzenli olarak kısıtlamak zorunda kaldığı bir güvenlik ortamının oluşturulması ve aynı zamanda uluslararası hava yolu ve sigorta şirketlerinin Rusya’ya uçuşları sürdürmenin risklerine ilişkin kendi değerlendirmelerini yapması yeterlidir.

Böylece Rusya’nın Ukrayna’ya karşı yürüttüğü savaş, kendi hava sahasında da giderek daha belirgin sonuçlar doğurmaktadır. Bu sonuçlar yalnızca askerî ve stratejik hedeflerin yakınında değil, sivil hava trafiğinde de hissedilmektedir.

Bu makale, İnformNapalm için Anthony Kubint tarafından hazırlanmıştır.

Ayrıca okuyunuz

• Rusya’nın Starlink muadili Gonets’e CYBINT operasyonu
• Ukrayna, Rusya’nın emperyalist paradigmasını içeriden nasıl zayıflatabilir
• İnformNapalm, Rusya’ya karşı yürüttüğü istihbarat faaliyetlerinde on ikinci yılını tamamlıyor

Kaynağa link atarak paylaşırsanız seviniriz! Creative Commons – Attribution 4.0 International – CC BY 4.0. Facebook, X ve Telegram’da İnformNapalm’ın sayfalarını takip edin.

İnformNapalm’ın herhangi bir hükümetten veya sponsordan mali desteği yoktur. Tek sponsorumuz bireysel gönüllüler ve okuyuculardır. Ayrıca BuyMeACoffee aracılığıyla aylık mini bağışlar yaparak İnformNapalm’ı destekleyebilirsiniz.