28 Ağustos 2025 tarihinde Ukrayna Devlet Etnopolitika ve Vicdan Özgürlüğü Servisi, Moskova Patrikhanesi’ne bağlı Ukrayna Ortodoks Kilisesi’ni yabancı bir dinî örgüte, yani Ukrayna’da faaliyetleri yasaklı olan Rus Ortodoks Kilisesi’ne bağlı bir yapı olarak sınıflandırdı. Bu karar, kilisenin Rusya ile bağlarını koparma ve Ukrayna’ya karşı yürütülen savaşı meşrulaştıran kiliseden ayrılma yönündeki devlet taleplerini yerine getirmemesinin sonucunda alındı.
Söz konusu sınıflandırma, Ukrayna’nın yabancı etkiyi engelleme çabalarında önemli bir adımı işaret etmektedir. Moskova Patrikhanesi’ne bağlı Ukrayna Ortodoks Kilisesi onlarca yıldır Rusya’nın siyasi, ekonomik ve ideolojik savaşında bir araç olarak işlev gördü. Amaç, tarihi manipüle etmek, ulusal kimliği zayıflatmak ve Ukrayna’yı Kremlin’e bağımlı tutmaktı.
Rus Ortodoks Kilisesi’nin finansmanı
Moskova Patrikhanesi’ne bağlı Ukrayna Ortodoks Kilisesi’nin tarihi, Rusya’nın on yıllardır Ukrayna’ya karşı kapsamlı bir savaş yürüttüğünü göstermektedir. Rus Ortodoks Kilisesi ve onun Ukrayna’daki kolu bu saldırganlığın merkezî araçları arasında yer aldı. Kilise, “Rus düşüncesi” ideolojisinin yayılması için bir kanal işlevi gördü, tarihi çarpıttı, Ukrayna kimliğini zayıflattı ve Ukrayna’yı Kremlin’in etkisi altında tutmaya çalıştı.
Kilisenin faaliyetleri oligarkların, yerel şirketlerin ve suç gruplarının katkılarıyla finanse edildi. Bu kaynaklar, kiliselerin inşasını, binlerce cemaatin bakımını ve kilisenin çıkarlarının medya ve siyasi kanallar aracılığıyla teşvik edilmesini mümkün kıldı. Bu metin, Rusya’nın “ruhsal” düşmanlığını mümkün kılan ve Rusya’nın Ukrayna’ya karşı savaş makinesinin bir parçası hâline gelen aktörleri sistematik biçimde ortaya koymaktadır.
Oligarklar ve stratejik yatırımcılar
Rusya ile bağlantılı iş çıkarları ve siyasi hedefleri olan oligarklar, Moskova Patrikhanesi’ne bağlı Ukrayna Ortodoks Kilisesi’nin finansal yapısının en üst noktasını oluşturdu. Onların desteği dinî olmaktan ziyade pragmatik ve stratejikti. Rusya doğumlu oligark Vadym Novınskiy, kilisenin başlıca mali destekçisi ve siyasi lobicisiydi. Kapsamlı bir finansman sistemi üzerinden kilise hiyerarşisi üzerinde doğrudan nüfuz kullandı ve bağımsız Ukrayna Ortodoks Kilisesi’ne Tomos verilmesine aktif şekilde karşı çıktı. Novınskiy şu anda Ukrayna’ya ihanetle suçlanmaktadır.
Medya patronları Dmıtro Fırtaş ve Serhiy Lyovoçkin, Inter televizyon kanalını kilise için güçlü bir propaganda aracı olarak kullandılar. Bu kanal üzerinden Moskova ile “manevi birlik” fikirleri işlendi. Rusya’nın topyekûn işgalinden önce, Rusya Devlet Başkanı’nın vaftiz babası olan Viktor Medvedçuk, kiliseyi destekleyen siyasi, mali ve medya akımlarını birleştiren merkezi bir figürdü. Onun medya holdingi, 112 Ukrayna, ZIK ve NewsOne gibi kanallarıyla kilisenin sözcüsü gibi hareket etti. Bu kanallar, Moskova Patrikhanesi’ne sadık din adamları, uzmanlar ve siyasetçilerin yorumlarıyla dolduruldu. Medvedçuk’un eşi Oksana Martçenko ise televizyon sunuculuğundan sonra “Hacı” adlı sözde belgesel projesiyle Rus tarzı radikal Ortodoksluğu yaymaya çalıştı; siyasi propaganda mucize hikâyeleriyle maskelendi.
Bölgesel finansörler ve kilise altyapısı
Moskova Patrikhanesi’ni desteklemek için her zaman oligark statüsü gerekmiyordu. Bölgeler Partisi içinde saygınlık kazanmak veya Moskova ile bağ kurmak isteyen iş insanları ve siyasetçiler kilise inşaatlarını ya da dinî faaliyetleri finanse edebiliyordu. Bu tür katılımlar, toplumsal statü, Rusya’ya sadakat ve yerel kilise destekçilerinin desteğini sağladı. Kyiv’de Oleksiy Omelyanenko, bankacı, inşaat girişimcisi ve 2008–2014 yıllarında kent konseyinde Bölgeler Partisi lideri olarak kilise için kilit rol oynadı. Eski Milletvekili Oleksiy Davidenko’ya göre, Omelyanenko kilise inşaatı için arsa tahsisinde en etkili lobiciydi ve bu süreçler çoğu kez usule aykırı şekilde yürütülerek yerel toplumların protestolarına neden oluyordu. Omelyanenko, Peçersk Manastırı’nın tartışmalı başrahibi Pavel Lebedev’in yakın dostuydu.
Onun ortağı Vasyl Horbal, eski milletvekili ve Lviv bölge idaresi başkanı olarak Rus Ortodoks Kilisesi’yle bağlantılı projeleri finanse etti. 2007’den itibaren Horbal ve Omelyanenko, “Dyen Hreşçeniya Rus” adlı kuruluşun yönetiminde yer alarak Moskova Kilisesi’nin himayesi altında Kyiv’de dinî törenler düzenlediler. Ayrıca Kremlin yanlısı Andriy Kurayev’i Kyiv’e getirdiler. Daha sonra Horbal, Omelyanenko’yu 25,9 milyon UAH çalmakla suçlayarak dava açtı.
Odesa’da siyasetçi ve sponsor Serhiy Kivalov, kendi hukuk akademisinde Aziz Tatyana’ya adanmış bir kilise inşa ederek kiliseyi destekledi ve kilise ödülleri aldı. Odesa’nın mevcut belediye başkanı Hennadiy Trukhanov ise 2020’de İver Manastırı için toprak haklarını Metropolit Onufriy’ye devretti. Topyekûn işgalden sonra bile hem Kivalov hem de Trukhanov şehrin ruslaştırmadan arındırılmasına karşı çıkmaya devam etmektedir.
Moskova Patrikhanesi altındaki Ukrayna Ortodoks Kilisesi’nin desteklenmesi
Zaporijya’da Vyaçeslav Boguslayev onlarca yıl boyunca Moskova Patrikhanesi’ne bağlı Ukrayna Ortodoks Kilisesi’nin en önemli hamisiydi. Uzun süre stratejik Motor Sich şirketinin başında bulunan Boguslayev, kiliselerin inşasını ve restorasyonunu finanse etti, yerel din adamlarına cömert bağışlar yaptı ve bölgedeki Moskova yanlısı kilise çıkarlarını teşvik etmek için nüfuzunu kullandı. Faaliyetleri o denli önemliydi ki Rus Ortodoks Kilisesi’nden doğrudan birçok dinî ödül aldı. Aynı zamanda Rusya ile askerî alanda da iş birliği yürütüyordu.
Harkiv’de Myhaylo Dobkin ve iş çevresi yıllarca Moskova Patrikhanesi’ne bağlı Ukrayna Ortodoks Kilisesi’ni destekledi. Dobkin ve en yakın mali ortakları kilise inşaatlarını finanse ettiler, haç yürüyüşleri düzenlediler ve Rus din adamlarını Harkiv’e davet ettiler. Topyekûn işgale rağmen Dobkin, Nisan 2022’de Harkiv Metropoliti Onufriy tarafından diyakon olarak atandı. Dobkin hâlâ düzenli olarak Moskova Patrikhanesi’ne bağlı Ukrayna Ortodoks Kilisesi ayinlerine katılmaktadır.
Yerel iş insanları ve suç unsurları
Başka bir sponsor grubu ise çoğu zaman suç geçmişine sahip iş insanlarından oluşuyordu. Bunlar kilisenin çıkarlarını sistematik biçimde lobicilik yaparak savunmuyordu. Bunun yerine kilisenin etkisini kendi ticari hedeflerini güçlendirmek için kullandılar. Bu durum, Rusya yanlısı siyasetçilerle ya da Rus aktörlerle ilişki kurmayı içerebiliyordu.
BRSM-Nafta akaryakıt zincirinin sahibi Andriy Biba kilise inşaatlarını finanse etti. O, Ukrayna Güvenlik Servisi’nin (SBU) Rus FSB’siyle iş birliği yapmakla suçladığı paramiliter “Myrjanki” örgütüyle bağlantılıydı.
Eski milletvekili ve Svitanok tarım holdinginin sahibi Tetyana Zasuha, doğduğu köy Kovalivka’yı bir “Ortodoks yerleşimi”ne dönüştürdü. O burada Anastasija kadınlar manastırını inşa etti. Moskova Patrikhanesi’nin Kyiv Metropoliti Onufriy, Ocak 2022’de burada ayin yaptı.
Poltava Bölge Meclisi üyesi ve Alfatex fabrikasının sahibi Mikola Koretskiy, Moskova Patrikhanesi’ne bağlı Ukrayna Ortodoks Kilisesi’ni aktif biçimde destekledi ve 2022’deki sinoduna katıldı. Soruşturma bilgilerine göre, topyekûn savaş başladıktan sonra bile Rusya’da faaliyet gösteren şirketleri vardı.
İhanet sistemi
Ukraynalı oligarkların ve iş insanlarının paraları, Moskova Patrikhanesi’ne bağlı Ukrayna Ortodoks Kilisesi’nin nüfuz sisteminin yakıtı oldu. Bu, Rus saldırganlığı için ideolojik bir kaleye uzun vadeli bir yatırımdı. Birçok sponsor, 2014’ten sonra bile Rusya’nın Ukrayna’ya açıkça düşmanca tutumuna rağmen kiliseyi finanse etmeye ve korumaya devam etti. Moskova’nın ideoloji ve siyasi destek sağladığı, yerel aktörlerin ise para, medya desteği ve idari kaynaklar sunduğu bir yapı oluştu.
Karşılığında kilise seçmenlerin sadakatini garanti ediyor ve aktörlerin statüsünü meşrulaştırdı. Bu ağ, Ukrayna kimliğini zayıflattı, “kardeş halk” yalanlarını yaydı ve milyonlarca Ukraynalının zihninde alternatif bir gerçeklik oluşturdu. Bu da Kremlin’in işine yaradı. Ve bu aktörlerin eylemleri doğrudan savaşa katkıda bulundu; zira Rusya, sadık din adamları ve inananlardan destek alacağını hesaba katmıştı. Ruhani bağımsızlık mücadelesi cephedeki savaş kadar önemlidir. İşbirlikçilerden ve onların sponsorlarından arınma, zafer için zorunlu bir koşuldur.
Son not
İnformNapalm ile Ukrayna Siber İttifakı’nın iş birliğiyle yayımlanan FrolovLeaks CYBINT araştırmaları, Rus Ortodoks Kilisesi ile ordu arasındaki bağlantıları ortaya koymaktadır. Rus Ortodoks Kilisesi’nin derin etkisini incelerken şu fotoğrafa dikkat edilmelidir. 8 Kasım 2021’de, topyekûn işgalden birkaç ay önce, Habarovsk ve Priamur Metropoliti Artemiy, Rusya’nın 64. Motorlu Tüfek Tugayı’nın (askerî birim 51460) komutanı Albay Azatbek Omurbekov’a dinî bir ödül verdi ve Ukrayna’ya yönelik bir “haçlı seferi” için onu kutsadı.
Sadece birkaç ay sonra Omurbekov ve askerleri, Kyiv bölgesindeki Buça’da geniş çaplı savaş suçları işledi. İnformNapalm tarafından kimliği tespit edilen Omurbekov, İngilizce basında “Buça celladı” olarak adlandırıldı ve dünyanın çeşitli ülkelerinde yaptırım listelerine alındı.
Habarovsk’a dönüşünün ardından Omurbekov çeşitli görevlere atandı, ancak Rus kilise liderlerinin yanında görünmeye devam etti. Bu durum Rus Kilisesi’nin ahlaki tutumunu ortaya koymaktadır. Bu olgular, Moskova Patrikhanesi’nin etkisini engellemenin önemini vurgulamaktadır. Bağımsız bir Ukrayna kilisesi, ülkenin ruhani ve ulusal geleceğini güvence altına almak açısından belirleyicidir.
Andriy Bohdanov, Serhiy Volskiy ve Foma Kinyayev tarafından hazırlanmıştır, yalnızca İnformNapalm için.
İnformNapalm’dan diğer makaleleri okuyun
- Rusya Savunma Bakan Yardımcısı Pavel Fradkov’a ait sızdırılan e-posta
- CyberStorm-256 ve İnformNapalm, Hindistan’dan Rusya’ya yapılan yaptırımlı askeri sevkiyatları engelliyor
- Rus Donanması’nın gelişim stratejileri ve 243. Askeri Temsilciliğine yönelik siber saldırılar
Kaynağa link atarak paylaşırsanız seviniriz! Creative Commons – Attribution 4.0 International – CC BY 4.0. Facebook, Twitter ve Telegram’da İnformNapalm’ın sayfalarını takip edin.
İnformNapalm’ın herhangi bir hükümetten veya sponsordan mali desteği yoktur. Tek sponsorumuz bireysel gönüllüler ve okuyuculardır. Ayrıca Buymeacoffee aracılığıyla aylık mini bağışlar yaparak İnformNapalm’ı destekleyebilirsiniz.
