На пошту нашай рэдакцыі патрапіў ліст, напісаны ветэранам вайны ў Афганістане, начальнікам разведкі дывізіёна ў Афганістане, палкоўнікам у адстаўцы Валянцінам Дэпта. Мы хочам прывесці яго ў поўным і нязменным выглядзе, так як баявы вопыт і ацэнкі, выкладзеныя ў ім неацэнныя і маюць вялікае значэнне ў рэаліях баявых дзеянняў і АТА ва Украіне.

Палкоўнік неаднаразова звяртаўся да вышэйшага ваеннага кіраўніцтву і сілавікоў, але яго зварот так і не пачулі, таму адзіным спосабам данесці неабходную інфармацыю магчыма толькі праз грамадскасць.

Я ўдзельнік баявых дзеянняў у Афганістане. Ваяваў на пасады начальніка разведкі дывізіёна. Уваходзіў у склад групы па распрацоўцы і рэалізацыі баявых аперацый па найбольш аптымальным рашэнне баявых задач у складзе развед падраздзяленняў 201 МСД. У выніку вопыт групы дазволіў выпрацаваць тэхніку зладжанага прымянення агнявых сродкаў і падраздзяленняў ў дасягненні поспеху ў баях часта над пераважаючымі сіламі праціўніка. Хачу падкрэсліць, што за апошнія паўгады майго ўдзелу ў гэтай групе не загінуў ні адзін салдат. Былі выпадкі, калі мы захоплівалі знянацку апорныя пункты душманаў без адзінага стрэлу. Малаверагодна што сілы АТА падыдуць да гэтай тэхналогіі нават да канца вызвалення Данбаса.

Упэўнены, што як мінімум 70% страт, як у Афганістане, так і ў АТА Данбаса, звязаны з адсутнасцю вопыту вядзення баявых дзеянняў, нізкім узроўнем прафесіяналізму (асабліва вышэйшага кіраўніцтва) а гэтак жа ў ігнараванні сваіх пераваг і слабых бакоў праціўніка пры планаванні баявых аперацый.

Гатовы асабіста ўдзельнічаць у баявых аперацыях і даказаць вопыт у рэальнай баявой абстаноўцы. Шмат простых сакрэтаў баявога поспеху даваліся цаной жыцця маіх баявых сяброў і вопытам нялёгкіх выпрабаванняў больш чым у ста баявых аперацыях і развядучы рэйдах. Паколькі ўсе статуты і навучанні УС напісаны для вайны па вопыту буйных вайсковых аперацый, і абсалютна не падыходзяць да ўмоў АТА. Я ўпэўнены, што ўсе асноўныя станоўчыя дасягненні нашай арміі ў АТА былі атрыманы дзякуючы крэатыўным ідэям.

У тэлеперадачы (глядзіце з 40й хвіліны) мне ўдалося сцісла выкласці толькі асноўныя стратэгічныя памылкі нашага ваеннага кіраўніцтва. А так жа адзначыць няздольнасць хуткага рашэння такога першачарговага важлівага пытання — як перакрыцце ўсходняй мяжы з Расеяй, хоць гэта рашэнне цалкам відавочна і практычна ляжыць на паверхні.

Кіраўніцтва АТА вядзе баявыя дзеянні супраць апалчэнцаў шляхам вызвалення тэрыторыі, паступова сціскаючы кальцо асяроддзя, засяродзіўшы свае высілкі на вызваленне населеных пунктаў, — дзе сканцэнтраваны асноўныя сілы апалчэнцаў. Гэты варыянт выгадны больш апалчэнцам, паколькі яны могуць хавацца за мірнымі жыхарамі і выкарыстоўваць жылыя дамы як апорныя пункты. У такіх умовах сілы АТА пазбаўлены сваіх пераваг у артылерыі, авіяцыі і баявой тэхніцы. Аналагічныя аперацыі па зачыстцы населеных пунктаў у Афганістане заўсёды суправаджаліся сур’ёзнымі стратамі ў войсках, гібеллю мірных жыхароў і разбурэннем кішлакоў.

Вельмі проста змяніць сітуацыю на сваю карысць.

1. Выманілі апалчэнцаў з гарадоў, шляхам змены кірунку галоўнага ўдару. Г.зн. у першую чаргу заваёўваць не гарады — а дарогі. На дарогах практычна няма густанаселеных кварталаў, і нашы войскі маюць відавочныя перавагі ў артылерыі і бронетэхніцы. Як толькі сілы АТА пачнуць захоп блокпастоў, апалчэнцы будучь вымушаны высылаць з гарадоў свае рэзервы ў дапамогу блок пастам, — і тут наша артылерыя і грады могуць расстрэльваць гэтыя калоны на дарогах і адкрытай мясцовасці пры іх падыходзе. І ўжо нашы падраздзяленні могуць задавальняць засады на апалчэнцаў.
2. Ключавой трасай з’яўляецца шаша Харькаў-Растоў. Авалодаць трасай значна прасцей, чым Данецкам або Луганскам. Расставіўшы ланцуг блок пастоў і апорных пунктаў на трасе (пра гэта я казаў у перадачы 112 канала) сілы АТА цалкам перахопліваюць стратэгічную ініцыятыву (гэтая траса — сімвалічны Сталінград), і адначасова перакрывае доступ з РФ патоку падтрымкі апалчэнцам. Траса разбівае групоўку апалчэнцаў на дзве часткі.
3. Адваёўваючы дарогі ўжо далей на захад і ўсход сілы АТА адбяруць у апалчэнцаў перавагі манеўру і забеспячэння б.д. па ўсёй зоне АТА. Пры гэтым апалчэнцы у населеных пунктах паслядоўна апынуцца ў поўным асяроддзі.
4. Вызваленне населеных пунктаў, па прынцыпе Славянска — пагібельна для мірных жыхароў і сіл АТА. Калі апалчэнец мае упэўнены калідор для адступлення, — ён будзе адстрэльвацца да апошняга патрона, а затым спакойна сядзе ў адабраную ў людзей машыну і паедзе ў наступны горад. Пакідаючы за сабой разбураныя кварталы і забітых жыхароў. У наступным горадзе гісторыя паўтараецца. Калі ў Афганістане мы зразумелі памылку дадзенага падыходу, — змянілі тактыку. Населены пункт ахопліваецца ў поўную аблогу шчыльным колам, так каб і агародамі з яго ніхто не мог выпаўзці. У гэтым выпадку — адсутнасць магчымага выратавання, адназначна ў апалчэнцаў пачнецца паніка «ратуйся хто як можа». Яны паспрабуюць групамі вырвацца з горада і натуральна будуць трапляць у падрыхтаваныя сіламі АТА засады. Рэшткі проста здадуцца. Па вопыце Афганістана больш 2х тыдняў душманы аблогу не вытрымоўвалі.
5. Пакуль апалчэнцы валодаюць камунікацыямі (дарогамі) у зоне АТА, у РФ ёсць рэальная магчымасць ўвесці кантынгент войскаў, і гэтыя войскі бесперашкодна за 1 дзень дойдуць ад Луганска да Данецка. Поўны паўтор Крымскага варыянту.
6. Камандаванне АТА зусім памылкова змагаецца за авалоданне «панавальнымі вышынямі», начытаўшыся ваенных буквароў. Калі няма адзінага фронту і бачнасць суперніка лепш забяспечваецца беспілотнікамі і спадарожнікамі (а не прамой бачнасцю з гары), у гэтых умовах — натуральна важнасць пануючай вышыні мае значэнне для тых, – хто на ёй гіне. На гэтых вышынях няма густанаселеных кварталаў, — хай з гарадоў туды выйдуць апалчэнцы, а сілы АТА будуць іх расстрэльваць артылерыяй і градам.
7. Неабходна адвесці ад Расейскай мяжы ў зоне АТА на выдаленне 10-20 км ўсе падраздзяленні і памежнікаў, якія абстрэльваюцца расейскім градам. Стварыўшы такім чынам буферную зону. І хай у гэтую зону заходзяць апалчэнцы і гінуць ад абстрэлаў ўжо нашага града. Пасля вызвалення Данбаса, буферная зона страціць свой статус і памежнікі вернуцца на геаграфічную мяжу.
8. Добра запомніў словы свайго настаўніка ў Афганістане: «Забудзь усё чаму вучылі ў вучылішчы і войсках,  — вучысь у баявых таварышаў, пераймай вопыт, і тады выжывеш і будзеш паспяховым у баі». Прафесійнага ўзроўню ў Афганістане камандзіры ўзводаў дасягалі за паўгода, камандзіры рот — 1 год, камандзіры батальёнаў за 2 гады. Вышэйшы камандны склад быў адэкватным, толькі ў тым выпадку, калі да планавання баявых аперацый прыцягваліся вопытныя камандзіры рот. Такім чынам ажыццяўлялася зваротная сувязь, і ў дадзеным варыянце баявыя аперацыі праходзілі без страт. Павагай салдат і поспехам у баі карысталіся камандзіры, якія пры атрыманні баявой задачы маглі жорстка адстаяць свае патрабаванні поўнага забеспячэння падтрымкі з боку артылерыі, авіяцыі, сапёрных падраздзяленняў, і абавязковай гатоўнасці манеўранага рэзерву прыйсці на выручку, і забяспечыць пры неабходнасці выхад падраздзяленню з пад удару.
9. На жаль, па аб’ектыўных прычынах, да аналізу працы нашай групы ў Афганістане быў абмежаваны доступ. І шмат хто з удзельнікаў б.дз. не валодаюць тымі тэхналогіямі правядзення баявых аперацый, якія дасканала адпрацоўвала наша група. Таму напрацаваныя ў баях тэхналогіі не прымяняюцца Украінскай Арміяй у АТА. Расейскае ГРУ мае шмат інфармацыі, і актыўна выкарыстоўвае гэты вопыт у Данбасе. У следстве чаго дзеянні Украінскіх войскаў абсалютна прагназуемыя і часта нашы падраздзяленні трапляюць у расстаўленыя пасткі баявікоў. Некампетэнтнасць і адсутнасць прафесіяналізму ў кіраўніцтве АТА і Узброеных Сіл Украіны мяжуюць з злачыннай халатнасцю, якая прывяла да бессэнсоўнай гібель ўкраінскіх салдат і мірных жыхароў а таксама разбураныя гарады, загубленыя самалёты і разбазараны бюджэт краіны. Падобныя дзеянні маюць і палітычны характар, паколькі пагаршаюць антыўкраінскія настроі ў Данбасе.
10. Ці выйдуць батальёны на Крэшчацік пасля вызвалення Данбаса, я думаю што так. Трэба разумець адчай салдата, які страціў у баі свайго сябра, які загінуў з прычыны здрадніцкага абыякавасці кіраўніцтва АТА. Іх патрабаваннем будзе не люстрацыя, а адкрыты суд над генераламі здраднікамі.

Адпрацаваныя ў Афганістане баявыя тэхналогіі даволі простыя для разумення разважнага ваеннага кіраўніка. А так жа іх лёгка можна ўжываць у АТА. Паколькі мае звароты да кіраўніцтва АТА засталіся без адказу, упэўнены што рацыянальная грамадская думка зможа станоўча паўплываць на ход падзей.

З павагай і любоўю да украінскага народу,
Валянцін.

Пераклад Кацярыны Катэнка