Rus petrol tankerleri, aynı anda iki ayrı yerde bulundukları izlenimini veren, birbiriyle çelişen mevki bilgileri göndermeye başladı. Öte yandan yeni veriler, Rusya’nın gölge filosundaki gemilerden giderek daha fazlasının Rus bayrağına geçtiğini gösteriyor. Bu değişiklikler, Avrupa ülkelerinin Rus petrolü taşıyan gemiler üzerindeki denetimlerini sıkılaştırmasının ardından yaşanıyor.
27 Ağustos 2026’da Pirop adlı petrol tankerinin iki ayrı mevkide göründüğü kaydedildi. Bildirimlerden birine göre gemi İstanbul Boğazı yakınlarındaydı. Diğerine göre ise yaklaşık 800 kilometre uzakta, Türkiye’nin kuzey kıyıları açıklarında bulunuyordu. Bu bilgiler, Financial Times gazetesinin 18 Ekim 2026’da yayımladığı araştırma haberinde ortaya çıktı. Gazetenin haberine göre University College London’da görev yapan araştırmacı Ollie Ballinger, Karadeniz’de sahte ya da değiştirilmiş mevki bilgileri gönderen ve yaptırım kapsamına alınmış en az 12 tanker belirlemişti. Bunlardan altısı aynı anda iki ayrı mevki bildiriyordu. Gönderilen sinyaller arasındaki benzerlikler, gemilerin mevki bilgilerini değiştirmek için aynı ya da benzer donanımları kullanmış olabileceği kuşkusunu doğurdu.
Karadeniz’de sahte mevki bildirimleri
Ticaret gemileri, bulundukları yeri, seyir yönlerini, hızlarını ve kimlik bilgilerini bildirmek için genellikle Otomatik Tanımlama Sistemi (AIS) adı verilen sistemi kullanır. Bu bilgiler, diğer gemiler, sahil güvenlik birimleri ve denizcilik makamları tarafından deniz trafiğini izlemek ve kaza tehlikesini azaltmak amacıyla kullanılır. Uluslararası Denizcilik Örgütü’nün (IMO) kurallarına göre, AIS kullanmakla yükümlü gemiler kural olarak sistemi sürekli çalışır durumda tutmak zorundadır. Ancak uluslararası kuralların seyir bilgilerinin korunmasına izin verdiği durumlarda istisna yapılabilir. Sahte AIS bilgileri, bir geminin gerçekte nerede bulunduğunun belirlenmesini güçleştirebilir. Ayrıca uluslararası yaptırımlara konu olan deniz taşımacılığının denetlenmesini de zorlaştırabilir.
Financial Times’ın haberine konu olan olaylarda, bazı gemilerin İstanbul Boğazı’ndan geçerken AIS sinyallerini değiştirmiş olabileceği anlaşılıyor. Gemilerin gerçek mevkileri denizcilik makamlarına bildirilirken, ayrı bir sinyal, gemiler hareket ettikleri hâlde aynı noktada bulunduklarını gösteriyordu. Araştırmacıların gözlemleri, bu yöntemin tekrar tekrar kullanıldığına işaret ediyor. Bununla birlikte, uygulamayı kimin düzenlediği ya da ilgili gemilerin hepsinin ortak talimatlarla hareket edip etmediği henüz açıklığa kavuşmuş değil. Olası açıklamalardan biri, gemileri işleten şirketlerin, Ukrayna’nın Rus deniz taşımacılığına yönelik olası saldırılarına karşı gemilerin hareketlerinin izlenmesini güçleştirmeye çalışmalarıdır. Ancak bu yalnızca bir değerlendirmedir; her gemi için kesin olarak belirlenmiş bir amaç değildir.
AIS bilgilerinin değiştirilmesi daha önce de İnformNapalm tarafından gündeme getirilmişti. İnformNapalm, Ekim 2021’de yayımladığı bir makalede, Rusya ile Belarus’un ortaklaşa düzenlediği Zapad-2021 askerî tatbikatı sırasında yayılan yanıltıcı bilgileri ele almıştı. Söz konusu makalede, değiştirilmiş AIS bilgilerinin, beş Rus savaş gemisi Polonya kıyılarına yaklaşıyormuş gibi bir izlenim yarattığı anlatılıyordu. O dönemdeki haberlere göre bu gemiler gerçekte mevcut değildi. Makalede ayrıca Kırım çevresindeki sularda gemilerin mevkilerinin AIS kayıtlarında tekrar tekrar gerçeğe aykırı biçimde gösterildiği olaylara da yer verilmişti. Bu olaylar, bugün yaptırım kapsamındaki petrol tankerleriyle ilgili olarak bildirilen olaylardan farklıdır. Bununla birlikte, AIS bilgilerinin değiştirilmesinin Avrupa sularında uzun zamandır görülen bir uygulama olduğunu göstermektedir.
Rusya’da kayda geçirilen tankerlerin sayısı artıyor
Gemilerin mevki bilgilerinin değiştirildiğine ilişkin kuşkular gündeme gelirken, yeni bir araştırma da Rusya’nın gölge filosundaki gemilerin taşıdığı bayraklarda önemli değişiklikler olduğunu gösteriyor. Enerji ve Temiz Hava Araştırma Merkezi (Centre for Research on Energy and Clean Air, CREA) verilerine göre, gölge filoda sahte bayrak kullanan gemilerin sayısı Eylül 2025 sonunda 120 iken Eylül 2026 sonunda 48’e düştü. Burada sahte bayraktan kastedilen, bir geminin kayıtlı olduğunu ileri sürdüğü ülkenin yetkili makamlarının bu kaydı tanımamasıdır. Ancak sahte bayrak kullanan gemilerin sayısındaki azalma, Rus petrolü taşımacılığında görev alan gemilerin sayısının da aynı ölçüde azaldığı anlamına gelmiyor.
CREA’nın verilerine göre, gölge filoda Rus bayrağı altında Rus petrolü taşıyan tankerlerin sayısı Eylül 2025’te 22 iken Eylül 2026’da 50’ye yükseldi. Bu 50 gemiden 34’ü Ocak 2025’ten bu yana Rusya’da kayda geçirilmişti. Söz konusu 34 geminin 25’i daha önce sahte bayrak kullanmıştı. Eylül 2026’da Rus bayraklı gemiler, gölge filo tankerlerinin taşıdığı toplam petrolün yüzde 36’sını nakletti. Bir yıl önce bu oran yüzde 9’du. Gölge filo tankerleriyle taşınan petrol miktarında en büyük pay Rus bayraklı gemilere aitti.
İnformNapalm, gemilerin kayıt geçmişinin incelenmesinin önemine daha önce de dikkat çekmişti. Ağustos 2019’da yayımlanan ve Rusya’nın Karadeniz Filosu’na yapıldığı öne sürülen akaryakıt kaçakçılığını ele alan bir araştırmada, daha önce Vilga ve Saratov City adlarını taşımış olan Mriya tankeri incelenmişti. Geminin kayıt geçmişi, Rusya, Sierra Leone, Komor Adaları ve Ukrayna da dâhil olmak üzere çeşitli bayrak devletleriyle bağlantıları bulunduğunu gösteriyordu. O araştırma başka bir gemiyi ve başka bir dönemi ele alıyordu. Ancak kuşkulu deniz taşımacılığını araştırırken gemilerin ad değişikliklerini, bayrak kayıtlarını ve sahiplik ilişkilerini incelemenin neden önemli olduğunu ortaya koyuyordu.
Sıkılaştırılan denetimler gemilerin kayıtlarını etkiliyor
Bu gelişmeler, Avrupa’daki kıyı devletlerinin geçersiz ya da sahte olduğundan kuşkulanılan kayıtlarla seyreden gemilere yönelik denetimlerini sıkılaştırdığı bir döneme rastlıyor. CREA, sahte bayrak kullanımındaki azalmanın başlıca nedenleri arasında yetkili makamların müdahalelerini ve gemi sicillerinden sorumlu devletlerle diplomatik iş birliğinin güçlenmesini gösteriyor. Sahte kayıt kullanan gemiler gecikmeler yaşayabilir, resmî makamların müdahalesiyle karşılaşabilir, hatta seferlerine devam etmeleri engellenebilir.
Buna karşılık Rusya’da usulüne uygun biçimde kaydedilen bir geminin bayrak devleti Rusya’dır. Böyle bir kayıt, tek başına uluslararası deniz hukukuna aykırı değildir. Aynı zamanda geminin Rusya ile olan bağlantısı daha açık hâle gelir. Bu durum, gemilerin kayıtlarının, sahiplik ilişkilerinin ve ticari bağlantılarının, taşımacılığın arkasındaki gerçek kişi ve kuruluşları belirlemeyi zorlaştırdığı önceki uygulamalardan farklıdır.
Yaptırımlar petrol sevkiyatını durduramadı
Avrupa Birliği, Rus petrolünün ihracatında rol oynayan gemilere ve şirketlere yönelik yaptırımlarını aşamalı olarak genişletti. AB’nin 23 Temmuz 2026 tarihli 21. yaptırım paketiyle 41 gemiye daha kısıtlamalar getirildi. Yaptırımlar, gölge filonun faaliyetlerine destek sağlayan bazı hizmetleri de kapsayacak biçimde genişletildi. Buna rağmen Rus petrolü ihracatının önemli bir bölümü, yaptırım kapsamındaki gemilerle taşınmaya devam ediyor.
CREA’ya göre Eylül 2026’da Rusya’nın deniz yoluyla yaptığı toplam petrol ihracatının yüzde 57’si, yaptırım kapsamındaki gölge filo tankerleriyle taşındı. Yalnızca ham petrol ele alındığında bu oran daha da yüksekti: yüzde 67. Aynı dönemde Rus petrol ürünlerinin önemli bir bölümü de G7 ülkelerinde veya bu ülkelerin ortaklarında yerleşik şirketlerin sahip olduğu ya da sigortaladığı gemilerle taşınmaya devam etti.
Rusya’nın petrol ürünleri ithalatı da yaptırım kapsamındaki deniz taşımacılığı nedeniyle dikkat çekti. İnformNapalm’ın 8 Ekim 2026’da yayımladığı bir makalede, The Guardian gazetesinin Güney Kore limanlarından Rusya’ya yapılan akaryakıt sevkiyatlarına ilişkin araştırmasındaki bilgiler aktarılmıştı. Temmuz ve Ağustos 2026’da yedi tanker, Güney Kore limanlarından Rusya’nın Uzak Doğu bölgesine, başta motorin olmak üzere 176 bin tondan fazla petrol ürünü taşıdı. Gemiler toplam 14 sefer yaptı ve bunlardan üçü Batı ülkelerinin yaptırımları kapsamındaydı. Bu sevkiyatlar Rusya’nın ithalatıyla ilgili olduğundan, ülkenin petrol ihracatından ayrı tutulmalıdır. Bununla birlikte, yaptırım kapsamındaki gemilerin Rusya’nın yakıt ihtiyacının karşılanmasında başka alanlarda da rol oynadığını göstermektedir.
Bu bilgiler, Rusya’nın petrol taşımacılığının yalnızca gölge filoya dayanmadığını da gösteriyor. Farklı sahiplik ilişkilerine, sigorta düzenlemelerine ve hukuki koşullara sahip çeşitli gemiler kullanılıyor. Bu nedenle yaptırımların etkisi, yalnızca yaptırım listelerine alınan gemilerin sayısına bakılarak değerlendirilemez.
Yaptırımların ötesindeki güvenlik tehlikeleri
Gölge filonun faaliyetleri, seyir emniyeti ve çevrenin korunması bakımından da kaygı yaratıyor. CREA’ya göre gölge filoya bağlı tankerler, Eylül 2026 boyunca Rus ham petrolü ve petrol ürünleri taşımak üzere toplam 121 sefer gerçekleştirdi. Bunların 54’ü en az 20 yıllık gemilerle yapıldı. Bir tankerin eski olması, mutlaka güvensiz olduğu anlamına gelmez. Ancak bakımın yetersizliği ve sigorta güvencesinin eksikliği, bir kazanın sonuçlarını ağırlaştırabilir. Geminin güvenilir bir sorumluluk sigortası yoksa petrol sızıntısının temizlenmesi için gereken masrafların ve çevreye verilen zararın karşılanması da güçleşebilir.
Mevki bilgilerinin değiştirilmesi ayrıca bir tehlike oluşturuyor. Bir geminin hareketleri hakkındaki bilgiler güvenilir olmadığında, yetkililerin deniz trafiğini izlemesi ve gerektiğinde müdahale etmesi zorlaşır. Dolayısıyla gölge filo meselesi yalnızca ekonomi ve güvenlik politikasıyla ilgili değildir. Kıyı devletlerinin uluslararası sularda seyir emniyetini sağlama imkânlarıyla da yakından ilgilidir.
Değişen gölge filo
Son bilgiler, Rusya’nın deniz yoluyla yürüttüğü petrol ticaretinde birbirine paralel iki değişiklik olduğunu gösteriyor. Sahte bayrak kullanımı büyük ölçüde azalırken, gölge filoya bağlı tankerlerden giderek daha fazlası Rusya’da kayda geçiriliyor. Ayrıca araştırmacılar, Karadeniz’de mevki bilgilerini değiştirdiklerinden kuşkulanılan ve yaptırım kapsamındaki bir grup tanker belirledi.
Bu gelişmelerin hepsi arasında doğrudan bir bağlantı bulunduğu henüz söylenemez. CREA’nın istatistikleri, Financial Times’ın haberinde sözü edilen 12 gemiden çok daha geniş bir filo bölümünü kapsıyor. Bununla birlikte, yaptırımlar ve resmî denetimler sıkılaştıkça Rus petrolünün deniz yoluyla taşınmasında kullanılan yöntemlerin de değişmeye devam ettiği görülüyor.
Bu nedenle Avrupa’daki kıyı devletleri için yalnızca bir tankerin hangi bayrağı taşıdığını denetlemek artık yeterli değil. Geminin gerçekte kime ait olduğunu, kim tarafından işletildiğini, ne tür bir sigorta güvencesi bulunduğunu ve bildirdiği mevkiyle gerçek hareketlerinin birbirini tutup tutmadığını araştırmak giderek daha büyük önem taşıyor.
Bu yazıda yer alan bilgiler, Andrij Lisitsyn tarafından İnformNapalm için derlenmiştir.
İnformNapalm’dan diğer makaleleri okuyun
- Wildberries, İHA saldırıları ve siber operasyonların çapraz ateşinde
- Ukrayna Donanması’ndan Kırım’daki Bastion kıyı füze sistemine saldırı
- Rusya’nın 2026–2027 İHA tehdidi ve Ukrayna’dan NATO’ya çıkarılacak dersler
Kaynak belirtilmesi koşuluyla materyal serbestçe paylaşılabilir ve yeniden yayımlanabilir. Creative Commons – Attribution 4.0 International – CC BY 4.0. İnformNapalm’ı Facebook, X, Slate (Sl8) ve Telegram’da takip edin.
İnformNapalm hiçbir devletten veya kurumsal sponsordan mali destek almamaktadır. Faaliyetleri yalnızca bireysel gönüllülerin ve okurların gönüllü katkılarıyla finanse edilmektedir. Ayrıca BuyMeACoffee aracılığıyla aylık küçük bağışlar yaparak İnformNapalm’ı destekleyebilirsiniz.
